Йўл-йўлакай

— Ота-онам нима деса шу! —деганди.

Бугун истироҳат боғида кўрдим, бир бегона йигит билан қучоқлашиб ўтирибди.

****

Янги Ласетти олибди. Ҳеч қаерда ишламайди.

Кейин билдим, аёли икки йил деганда Россия сафаридан қайтибди.

***

(Аёл киши номидан)

Манзилга етиб қўлига пул тутсам олмади, таксист эмасмиш. Хурсанд бўлиб "раҳмат" десам, телефон рақамимни сўради.

***

Бир сафда туриб Жумъа намозини ўқиган йигит билан автобусда бирга қайтдик, у пиво сотадиган жойда тушиб қолди. Ўша ерда ишларкан.

***

Овқатландим.

— Тўққиз минг! — деди.

Атайдан ўн минг бердим. Икки марта санаб кўриб "тўғри" деди. Индамай кетдим.

"Инсон аввал ўзини ислох қилиш керак" деган тушунчанинг тагига етгандек бўлдим.

***

— Даданг дам олиш куни ҳам уйда ўтирмайди, — деб арз қилгандек бўлди аёлим, олти ёшли ўғлимга.

— Ахир дадам пул олиб келадилар-ку! — деб, жавоб қилди ўғлим.

Баъзида ёш боланинг фаҳми етган нарсаларга катталарники ожизлик қилиб қоларкан.

***

Тўртта одамдан ҳар ой 100 доллардан ижара ҳаққи олар эдим. Бозордаги бошқа нарсаларнинг олди-сотдисидан долларнинг курси катта фарқ билан ошиб кетаётганлигини ўйлаб, ижара нархини маълум қийматга эга "сўм"га алиштирдим. Ижарачилар мендан миннатдор бўлди.

Кўп вақт ўтмади. Бир йил аввал савдо ишларимни юргизиш учун долларда қарз берган қадрдоним қарзни ўша вақтда амалда бўлган сўмдаги қийматда қайтаришимни айтди.

Қайтар дунё! Шукр!

Иқбол Юсуф

08.06.2015 йил

Марҳум қассоб

Мархум қассоб.
Бундан беш олти йилча аваал қишлоқда "Қўшни қишлоқдаги Ориф қассоб деган одам қазо қилибди" деган нохуш хабар бизнинг қишлоққа хам етиб келди. Дадамнинг айтишларича, раҳматли Ориф қассоб ўша қишлоқнинг обрўли одам бўлган экан.
Хабарни эшитиб, қассобнинг яқиндан таниган ёр биродарлари жанозага отланишди.
Жанозадан сўнг, Ориф қассобнинг майитини қабристонга қўйиб келишди.
Эртасига эса, жудаям қўрқинчли хабар бутун туманга тарқалиб кетди:
- Кеча қабристонга қўйилган майитнинг жасади ер юзасига чиқиб қолган эмиш. Бундай қўрқинчли ва нохуш  хабар яшин тезлигида ҳамма томонга тарқалиб кетди.
Кимдир, "ит олиб чиқиб қўйгандирда" деса, яна кимдир "Бунда бир гап бор" деб мулохаза қилишди. Ориф қассобнинг ўғли бир иккита жиянлари билан биргаликда ер юзасига чиқиб қолган дадасининг жасадини яна ўз жойига қўйиб келибди. Индинига эса яна қўрқинчли хабар болалади:
- Қассобнинг жасади яна ер юзасига чиқиб қолган эмиш.
Ушбу аянчли холат икки уч бор такрорланавергач,  мархумнинг ўғлига қишлоқнинг оқсақоллари туман марказидаги Жоъме масжиди имомидан маслахат олишни таъкидлашибди.
Қассобнинг ўғли махалла фаоллари билан биргаликда имомнинг хузурига борибди ва бўлаётган нохуш холатни айтиб, у кишидан маслахат сўрабди.
Шунда имом мархумнинг ўғлига савол берибди:
- Дадангиз қандай одам эди?
- Яхши одам эдилар домла, - дебди хайрон бўлиб ўғил.
- Хаётликларида нима иш билан шуғилланган эдилар?
- Эсимни таниганимдан бери қассобчилик билан шуғилланар эдилар.
- Бирорта ножўя харакатларини сезганмидингиз? - сўрабди яна имом.
Ўғил ерга қарабди, нима дейишини билмай коловланиб қолибди, бу холатини кузатиб турган имом яна сўз қотибди:
- Айтинг жияним, айтмасангиз, дадангизни жасади қўним топмайди.
- Майлими ўзингизга айтсам? - секингина ёнига яқинлашиб изн сўрабди ўғил, атрофидаги одамлардан яширадиган сири борлигини сездириб.
- Бу воқеа аянчлидир, одамлар мархумга нима сабабдан бундай бўлаётганликларини билиши керак, уларга хам бир ибрат бўлсин, очиқ ойдин яширмай айтаверинг жияним, кўпчиликнинг дуоси билан мархумнинг жасадини ўз жойига қўя оламиз, - дебди.
Ўғил бироз ўйланиб ўтириб, айтмасликнинг иложи йўқлигини пайқаб, сўз очибди:
- Дадамизнинг нафслари бироз устун эди, Оллохдан хайиқмасдилар, пул бирмунча кўзларини кўр қилиб қўйганди. У киши узоқ қишлоқлардан эшак харид қилиб, ўша ерни ўзида хеч ким билмайдиган пана жойда ўша эшакни сўйиб, гўштни олиб келиб, мол гўштига аралаштириб одамларга сотар эдилар.
Ўтирганлар бирданига "Астағфируллох" деб бақириб юборибди.
"Хайф сендек инсонга" дейишибди.
Имом хам кўзларини юмиб, инграб юборибди. Бир муддат жим туриб, ўтирганларни тинчлантирибди ва ўғилга шундай дебди:
- Жияним, дадангиз баднафс инсон бўлган эканлар, харом қилинган нарсани одамларга қўни қўшниларига инъом қилиб юрган экан, манашу сабаб уни ер ўз бағрига қабул қилмаётган экан, афсус, афсус, - деб надоматлар чекибди.
- Энди ука, одамлар кўз ўнгида катта бир новвосни сўйиб қон чиқаринг ва одамларга текинга тарқатинг! Улардан дадангиз учун кечирим сўранг, гунохларини авф этишини сўраб дуо қилсинлар! Зора Оллох дадангизни гунохларидан кечиб, жасадларини хузурига қабул қилсалар, - деб маслахат берибди.
Ўғил имомнинг айтганларини қилиб бўлгач дадасининг жасадини яна қабрга қўйибди ва ана ўшандан сўнггина унинг жасади тинч бўлибди .

Иқбол Юсуф
29.11.2014 йил

Минг йиллик чинор

- Дўстим Фарғона томонда бир чинор бор эмиш, унинг ёши бир неча юз йилга етган эмиш.
- Ростдан а?
- Ха рост яқинда дадамлар улфатлари билан зиёрат қилиб келибди.
- Унда бизлар хам бориб келсак бўларкан.
- Тўғри айтасан хафтанинг охирларига ўртоқлар билан йиғилишиб, бориб келайлик унда!
- Бўпти келишдик!
****
- Фарҳод ака қўшни вилоятда зиёратгох бор экан.
- Биласан-ку, хозир зиёратларга борадиган холатда эмаслигимни.
- Сиз эшитиб туринг, ўша ерда битта хосиятли дарахт бор эмиш, одамлар ўша ерга бориб, дарахтнинг новдаларига яхши ниятлар қилиб, латта боғлаб келармиш.
- Нима учун?
- Кўпчлик севишганлар, янги турмуш қурганлар фарзанд тилаб латта боғларкан. Савдогарлар савдоим юришсин деб, дарди борлар шифо тилаб албатта.
- Ростдан а?
- Ҳа рост!
- Унда биз ҳам борсак бўларканда Наргиз.
- Ха борайлик!
****
Эххх ... Одамлар а.
"Юз йилдан ошиқ дарахт бор экан" деса, юз чақирим масофа босиб, юз минглаб пул сарфлаб кўргани борасиз.
Тоғма - тоғ ошиб, вилоятма вилоят кезиб, ниятлар қилиб қандайдир дарахтнинг қуриб кетган шохларига латта боғлаб келасиз.
Лекин, махаллангизда, кўзингизни ўнгида яшаётган ёши юзга яқинлашиб қолган ёки ундан хам ошган отахон-у онахонларни икки дона иссиқ нон олиб зиёрат қилгани бормайсиз.
Инсон узоқ умр кўриб, умрларини сўнги кунларини ўткизаётган вақтларида бутунлай дунёвий ишларини унутиб, охират ҳақида ўйлайдиган бўлиб қолар экан. Бутун умр давомида қилган яхши ва ёмон амалларини сархисоб қиларкан. Яхшисидан ёмони кўп бўлса, кечалари билан ухламай тавба таъзарру қилиб чиқар экан. Кун бўйи тилидан, дилидан Оллохни туширмай қўяр экан. Шу билан бирга Оллохга яқин бўлар экан.
Махалламизнинг ўзида яшамаяптими, фаришта мисол инсонлар?
Нега оғзидан Оллох сўзи тушмайдиган отаҳон-у, онаҳонларни зиёрат қилиш ўрнига, уларнинг бир ховуч фотиҳасини олиш ўрнига, оддий бир дарахтни зиёрат қиламиз, ундан нимадир умид қилиб, латта боғлаймиз.
Буюк ва марҳаматли бўлган зот, оламнинг яратувчиси Оллох, ердаги бутун мавждудот ва набодот оламидан инсонни улуғ қилиб яратиб қўймади-ми?
Нега инсонни улуғламаймиз?
Озгина харж қилиб, ўша мўйсафидни зиёрат қилиш бахонасида икки оғиз дуёларини олинса, ҳар қандай дарахт шохларидан афзал эмасми?
Кексаларни эъзозланг!
Уларни ардоқланг!
Улар учун қилаётган хар бир хайрли ишларингизда ҳамрохингиз фарзандингиз бўлсин!
Сиз нима қилаётганингизни у ҳам кўрсин, сиздан ибрат олсин!
Келгусида сизни ҳам ана сиз хозир қилгандек ардоқласин!

Иқбол Юсуф.
16.12.2014 йил

Жанозага чақиргунча, ёдга олмаймиз

Байрам кунидан индинига қишлоқда яшайдиган яқин акамизнинг опаси оламдан ўтиб қолганини  хабарини эшитдик. Жаноза намози Жумъадан аввал ўқилар экан. Фарғонадан ўша аканинг таниш билишлари билан маслахатлашиб Қўқонга йўл олдик. Ҳамрохларим ҳам худди мен каби қишлоқдан шахарга кўчиб келиб яшайдиган инсонлар.
Жанозага улгурдик. Ҳамма қатори биз ҳам хонадон эгаларини, шу жумладан опаси қазо қилган акамизни бир муддат кўнглини олдик.
- Ўзим билан ўзим бўлиб, опамдан хабар ололмадим, қон босимлари бирдан тушиб кетиб, манашундай бўлди-да, - деб, ўзини йиғидан тўхтата олмаяпти ака.
Ўша вақтда орамизда биз билан бирга келган ёши каттароқ ака, азадор акамизни бироз кўнгилларини кўтариш мақсадида:
- Ука бардам бўлинг! Ҳаммамиз ҳам Оллох яратган бандалармиз. У бизларни қачон хузурига чорласа, "лаббай" деб, борамиз. Биримиз аввалроқ, биримиз кейинроқ. Опангиз рахматли 62 йил яшабдилар, фарзандларини уйлаб жойлабдилар, қон босими бир бахонаи сабаб, ўзингизни кўп куйинтирманг, хеч ким абадий яшаб қолмайди, қачондир ҳаммамиз ҳам бу ерни тарк этамиз, онахонни яқинларига сабр қаноат берсин! - деб, кўнглини кўтардилар.
Тинмай опасига аза тутиб, йиғлашдан ўзини тўхтата олмайдиган акамиз, бу гапларни эшитиб бир муддат тин олдилар.
Шахарга қайтмоқчи бўлиб турганимизда ҳамрохларимиздан бири, ярим соат сабр қилиб туришимизни, озгина иши чиқиб қолганини айтиб қолди. Машинада бўлганим учун менга,
- Юринг ука бир жойга ўтиб келайлик, -деб илтимос қилди. У киши билан биргалашиб қўшни қишлоққа йўл олдик. Қишлоққа қираверишдаги дўкондан иссиқ нон, мева-чева ва қассобдан гўшт олди.
Қаерга кетаётганимиздан халигача хабар топмаганимдан, юзимдан хайронлик аломатини сезди шекилли ўзи гап бошлади:
- Ука, шу қишлоқда опам яшайдилар, иш билан бўлиб анчадан буён хабар ололмаган эдим, биласиз шахардан келиб кетишнинг ўзи бўлмайди. Бугунги холат менга бир ибрат бўлди. Бояги ака айтганларидек, иссиқ жонмиз ҳаммамиз, менинг ҳам опам анча кексайиб қолганлар, аввало Оллох у кишини умрларини узоқ қилсин-у, лекин бугунгидек тўсатдан бу дунёдан кўз юмгудек бўлсалар, қаттиқ армон қилиб қолар эдим. Онамдан кейин онамдек бўлиб қолган опамни сўнгги бор дийдорига тўя олмаганим учун, у кишини кўнглини ололмаганим учун ўзимни сира кечира олмайман, -деб, опаси яшайдиган хонадонга шошилганча кириб кетдилар.

Танишим опаси яшайдиган хонадонга кириб кетганларидан сўнг ўйланиб қолдим:
Мен ҳам кимларнидир яқинлариман, менинг ҳам барча яқинларим, қариндош уруғларим  манашу туманда яшайдилар.
Худди улар каби хафтада бир ота-онам олдиларига келаолсам келаман, бўлмаса йўқ. Қолганларичи?
Кўтариб катта қилган, катта болалардан доимо мени химоя қилиб келган аммамчи, у киши қандай ўтирган эканлар?
Таътилда уйларида хафталаб ётиб қоладиган, "Иқболжоним келди" деб, иссиқ кулча-ю, янги қаймоқларни олдимга қўядиган холажонимчи? У киши қандай ўтирган эканлар?
Ёшлигимизда далаларда молларини боқиб, қўшниларни олма дарахти борми, ўрик дарахти борми устига чиқиб, мевасидан узиб, этагимизга солиб, эгаси чиқиб қолса ушлаб олмасин деган мақсадда хар томонга тумтарақай қочганча, қочиб-қочиб, халлослаб бир жойга йиғилганимизда, бир-биримизга қараб ажойиб иш қилган одамдек, хурсанд бўлиб, қах-қахлаб кулиб, ўйнаб тўймайдиган, холамнинг ўғиллари, холаваччаларим қандай экан?
Яқинда онамдан эшитгандим, ўша холамнинг иккинчи ўғли, уйларига борганимда доим менга спортдан машғулотлар ўтқазиб чарчамайдиган, билаги бақувват, футболчи акам тўсатдан оғир касалликка чалиниб, бир жойда ётиб қолган эмиш.
Мен улардан хабар олдимми?
Бирма-бир холидан хабар олишим керак бўлган яқинларимни бир вароққа ёзиб чиқдим. Бир бетлик рўйхат бўлди.
Эртасига атайдан яна туманимга қайтдим ва рўйхат бўйича аввал аммамдан кейин холамдан хабар олишни бошладим. Хатто ўғлим туғилганда бир муддат ерга қўймай кўтариб юрган жияним, ўтган йил уйланиб, яқинда чақалоқлик бўлганди, уни ҳам янги чақалоқ билан қутлаб қайтдим.
Хонадонларига кирганимда, мени кўриб қувониб кетганларини кўриб, ўзим ҳам қилган ишимдан хурсанд бўлиб кетдим.
Айниқса, тасодифан бетоб бўлиб, анчадан бери тўшакка михланиб ётган холамни ўғлини кўргани борганимда, холажоним бағриларига босганча  анчагина кўз ёш ҳам қилдилар.
Уларни холидан хабар олиб қайтар эканман, "аввалроқ шу ишни қилсам бўлмасмиди?" деб, ўзимни ўзим койиб бердим.

"Иш" деб, "тирикчилик" деб яқинларимизни унутиб юраверарканмиз. Қачондир, қўнғироқ қилиб "яқинингиз оламдан ўтибди, тазияга келинг" деган чақирувни эшитмагунимизгача.
Эҳ одамлар, одамлар а!

Иқбол Юсуф.
07.01.2015 йил.

Она муқаддас!

Дам олиш куни, иш билан бўлиб  эрта азонда шахар четига боргандим. Қайтишимда эрта билан чой ичмаганим сабаб, йўлим устидаги ошхоналардан бирига озгина тамадди қилиб олиш учун тўхтадим. Ошхона шахарнинг четида бўлгани учун анчагина одмироқ экан.Каттагина бир хонада ёши катта онахон ўғли билан ёлғиз ўзлари овқатланиб ўтирибди, вақт тушликка яқин қолгани билан, улардан бошқа хеч ким кўринмади. У ерга киришим билан димоғимга сигарет ва  ароқнинг бадбўй хиди урилди. Ошхона бурчагида кичкина бар бўлиб  у ерда спиртли ичимликлар сотилар экан. Бу ер бар ёки ресторан эмас, демак бу ернинг асосий хўрандалари кечки пайт тўпланадиган, топган пулига ичадиган, дунёбехабар инсонлар. Адашиб кириб қолдим шекилли деб ўйлаб чиқиб кетмоқчи ҳам бўлдим, лекин хонага кирмасимдан бурун овқатга буюртма бериб қўйганлигим учун, уни рад қилгим келмади. Хижолатчилик юзасидан қолишга мажбур бўлдим. Бир четдаги столга бориб жойлашдим. Официант опа буюртмаларимни олиб келгунигача беш дақиқа кўпроқ вақт кетди. Она бола менга ахамият бермай, ўз сухбатларини давом эттирмоқдалар. Улар ва мендан бошқа инсон хонада йўқлиги сабаб, уларнинг ўзаро сухбати қулоғимга чалиниб турарди.
Сухбатларидан шуни билдимки, онахон худди мен каби, оиласи билан шахарда яшайдиган ўғлини, кўриш учун қайсидир қишлоқдан меҳмон бўлиб келган экан. Она овқатланиш баробарида, мен тенги ўғлига тинмай тарбия берардилар:
— Даданг Оллох раҳмат қилсин, жуда яхши инсон эдилар, сизлар бирин кетин туғилганларингда хурсанд бўлиб дуо қилардилар, "Хали кўрасан онаси, фарзандларим шундай инсонлар бўлсинки, мен улардан фахрланиб маҳаллада, дўсти биродарларим олдида кўкрагимни кериб юрай, мен уларни шундай тарбий қилайки, эл юрт бундан хурсанд бўлсин!“ дер эдилар. Оллохга шукур, даданг ўз сўзларидан чиқдилар, сизларга яхши тарбия бердик, ўқитдик, уйлантирдик, ишли жойли қилдик, тарбияли бўлдиларинг, бизни юзимизни ерга қаратиб қўймадиларинг, яхши хулқларинг билан элни назарига тушдиларинг, манашундай ютуқларга эришганларингни, умри қисқа экан даданг кўрмай ўтиб кетдиларда, сизлардан илтимос болам, шахарга келдим, ота-онамдан узоқда юрибман деб айниб кетмагин, аввал қандай бўлсанг, кейин ҳам шундай қолгин, дадангни рухи ҳам хотиржам ётсин!“
Онаҳон ўғлига насиҳат қилар экан, ўғли онасига жавобан икки қўли кўксида, "Хўп бўлади онажон, хўп, сизлар айтгандек қиламиз" деб бош чайқаб тасдиқлаб қўймоқда.
Бир вақт онага қўнғироқ бўлди. Телефон экранига кўз ойнак орқали термулиб қараркан, ўғлига "келинойинг, хавотир олиб қўнғироқ қиляпти шекилли“ деб қўйди ва телефонни қулоғига тутиб, жавоб бера бошлади.
Онаҳонни ёшлари анчага бориб, қулоқлари ҳам бироз заифлашиб қолган кўринади, телефон овозини баландлатиб олдилар.
— Ало, ассалому алайкум онажон! - у томондан аёл кишининг жаранглаган овози эшитилди.
— Во алайкум ассалом қизим!
— Онажон яҳшимисиз, Азизжон, келин болажонлар яҳши эканми?
— Раҳмат қизим яҳши ўтирибди экан, ўзларинг яхшимисизлар Анваржон болам ишига бориб келяптими, набираларим қандай ҳаммалари соғ омонмилар? Мол холларга вақтида қараб турибсизми қизим?
— Биз яхшимиз онажон, мол холларга ҳам вақтида қараб турибмиз, қачон қайтмоқчисиз энди?
— Худо хохласа эртага жўнайман қизим, бугун кетмоқчи эдим овсинингиз хечам йўл бермаяпти, қўйиб юборгиси йўқ, болалар ҳам оёғимга ёпишиб олиб, хеч қаёққа кетмайсиз бувижон деб холи жонимга қўйишмаяпти.
— Ие унақа эмасда, кетганингизга бир хафтадан ошди-ку, биз ҳам соғиндик, набирангиз бувимсиз уйимиз хувиллаб қолди дейди, тезроқ кела қолинг, қўшнимиз Иноят хола ҳам хар куни уч тўрт махал сўрайди, "дугоним келмадими?" деб, у киши ҳам сизсиз зерикиб қолди, кўчада йўлингизни пойлаб ўтиргани ўтирган, росдан тезроқ келинг онажон!
— Хўп қизим, тезроқ бораман, яхши ўтиринглар! - деб, онаҳон келини билан хайрлашди.
Она ва ўғилнинг, қайнона ва келиннинг ўзаро суҳбатларини эшитиб кўнглимда уларга нисбатан хавас уйғонди.
Қандай чиройли тарбия? Оиладаги бундай чиройли мухитни яратиб қўйган онаҳонга тасаннолар айтгим келди. Ёши ўттиздан ошган ўғилни онасини кўзига тик боқмай "хўп бўлади онажон" дейиши ва келиннинг қайнонага нисбатан меҳр ва хурмат билан "онажон сизни соғиндик" дейиши хамон қулоғим остида жаранглайди. Бироз аввал нотўғри жойга кириб қолганимдан афсусланиб ўтирган эдим, лекин  сухбатни тинглаб, қандай жойда овқатланаётганимни ҳам унута ёзибман. Ошхонага янги хўранда кирмагунгача албатта!
Ҳа хонага янги хўранда ташриф буюрди. Ёши ўттизга яқин, юзи тўла соқол, сочи тўзғиган, кийимлари ғижим, юраётиб оёқлари чалкашиб тўғри бар томон борарди.
Шу жойда она ва ўғил суҳбати ҳам тўхтади. Улар ҳам жимиб қолишди. Бояги маст йигит, барменни чақира бошлади.
- Эй қаттасан?
Ичкаридан ўспирин йигит югуруб чиқди.
- Юзта қуй!
Пиёлага қуйилган ароқни олиб, нарироқда турган столга бориб жойлашди.
Тушинишимча, у ҳам ошхонага киришдан аввал овқат буюртма қилган. Овқатини келишини кутмоқда.
- Хой Зокирмиди отинг? - овозини баландлатиб барменни сўроққа тутди.
- Ҳа Зокирман, тинчликми ака?
- Бугун қайси кун?
Ичаверганидан, хафтанинг қайси куни эканлигидан ҳам бехабар, шунинг учун бундайларни дунё бехабар деб атайманда.
Худди ўйларимни эшитгандек, бармен ҳам мен ўйлаган гапни гапирди:
- Ие ака, ичавериб, бугун қайси кунлигиниям эсиздан чиқардизми дийман? - деб мазахга олди.
Бу жавобни кутмаган шекилли, ароқхўр ғазабланиб, муштини столга тарақлатиб урганча, "Мени мазах қиляпсанми патсан? Э сани оненгни...".
- Онадан келманг! - жавоб қилди бармен йигит унга жавобан.
Ароқхўр ва бармен ўртасида низо бўлишини сезган она ва ўғил, юзларига фотиҳа тортиб, чиқиб кетишди. Овқатлари чала қолиб кетганлигидан, булар ҳам бу ерга адашиб кириб қолганини пайқаш қийин эмасди.
Уларни овқатини ҳам тўлиқ емасдан туриб кетганлигини кўриб, жим ўтиргим келмади. Ароқхўр билан азалдан тортишмайман, бари "бефойда, "сеники тўғри" деб индамай кетадиганлар тоифасиданман тўғриси. Лекин, бу гал хазм қилаолмадим. Жуда ҳам чиройли суҳбатни гувохи бўлаётгандим, шу ароқхўр келиб бузганига аламим келди.
Ароқхўр томонга юзланиб,
- Оғайни, сал у ёқ бу ёққа қараб сўкинадида, бу ерда сиздан бошқалар ҳам бор, - дедим.
Гапимни эшитиб, менга диққат билан ярим дақиқа кўпроқ термулиб туриб, "узр ака" деб жавоб қилди. Менга ҳам сўкиниб юборадими деб тургандим, йўқ инсоф кирди шекилли, узр сўраб қўя қолди, мен уни паст кетганидан фойдаланиб яна танбех бера бошладим:
- Бизку майли, онангиз тенги аёл ҳам ўтирганди, шу аёлни хурмат қилиш керак эди, сизни ҳам онангиз бордир ахир! Онасини борлигини эслатиб қўйгим келиб  шу сўзни ҳам қўшиб қўйдим.
- Мени онам йўқ!
Бошимга гурзи билан урилгандек бўлди. Бошқа хеч гап гапира олмасдим. Юзимга фотиха тортиб ўрнимдан туриб чиқиб кетдим. Манзилим томон кетар эканман йўл йўлакай, оилада онанинг ўрни қанчалик катта эканлигига яна бир бор амин бўлдим.

Агар ўша маст йигитни ҳам онаси бўлганда эди, уни хар куни тергаган, бир фойдали иш билан шуғилланишга ундаган, бетайин бўлиб юришини олдини олган бўлармиди.

Дунёдаги барча фарзандларнинг онаси ёнида бўлсин!

Иқбол Юсуф.
10.02.2015 йил.

Қора доғ

Оппоқ кўйлагимга ёғ тегди. Бир зумда ўша жойда сариғ доғ пайдо бўлди.
Бу кўйлак билан одамлар орасида юриб бўлмайди, устимдан кулишади, уяламан. Янгисига алиштиришга мажбур бўламан.
Эскисини ювганим билан, озгина доғдан асорат қолган бўлади, уни қайта кийишга кўнглим тортмайди, ахлатга отиб юбораман ёки ёқиб юбораман.
****
Хар куни билиб ёки билмай катта кичик гунохга қўл ураман. Ўша гунохларим, қалбимда ўчмас из (доғ) қолдиради. Лекин, марҳаматли зот, яратган эгам, мени бошқасига алиштирмайди. Мендек, гумрох бандани бошқа бандалари орасида олиб юришга орланмайди.Ахлатга отиб юбормайди, ёқиб юборишга қарор қилмайди. Омонат қилиб берган танамдаги жонни қайтиб олишга шошилмайди. Менга вақт беради. Гунохларимни ювиш учун  шароит ва имкон беради.

Фақат Оллохнинг бундай марҳаматини англай олган инсонгина яна покланади. Покланиб олгачгина хузурига қадам ранжида қилади.

Умрининг сўнгига қадар, фахми етмай, гунохлардан тийилмай хузурига борадиганлар қанча...

Иқбол Юсуф.
19.02.2015 йил.

Падаркуш

«Амаким Содиқ билан тенгдошман»  деб, сўз бошлади бир танишим.

 У пайтларда бу холатлар янгилик эмас эди. 1983 йилда бобомни кўзлари кўрмай қолди. Уйдагилар бир икки шифокорларга кўрсатишди, лекин кўзларини қайта даволай олмади. Шифокорлардан фақат бир сўз эшитишди. "Қарилик аломати". Хозиргидек линзалар бўлганда балки кўра олиши мумкинмиди. Қисқаси, бобомлар хеч нимани кўра олмай қолдилар. Синфдошим, амаким, яъни дадамнинг укаси Содиқ билан бир вақтда хизматга кетдик. Икки йил ўтиб хизматдан қайтдик. Хизматдан келганимда биринчи бўлиб бобомни зиёрат қилиб, дуоларини олишни мақсад қилиб катта ховлига бордим. Уларни холатларини кўриб юрагим эзилди. Уларга раҳмим келди. Мана етти йилдирки зулмат қаъридалар. Кўзлари ожизлиги туфайли,бир жойда ётиб қолган. Кўп ётиш оқибатида оёқлари шишиб кетган эди. Болалигимда бобомларникига жуда кўп ўйнагани келар эдим. У киши жуда бақувват эдилар. Хатто совуқ кунларда ҳам совуққотиш нима эканлигини билмасдилар, юпқа яктакда кўкрагини очиб юраверардилар.

Кўзлари ожизлиги туфайли, ўзлари узоқ юра олмаслигини хисобга олиб яқинроқда у киши учун алоҳида хожатхона қилиб берилган. Ўзларини илтимоси билан, ётган жойидан то хожатхонагача арқон тортиб берган эдик. Ўша арқонни ушлаганча ўзлари бориб келардилар. Бошқаларни овора қилмаслик мақсадида албатта. Бир куни бобомларникига меҳмонга бориб, у ерда қоладиган бўлиб қолдим. Қош қорайган, ўртоғим Содиқни хонасида суҳбатлашиб ўтирган эдик. Бирдан бобомнинг инграган овози эшитилиб қолди.

- Содиқжон болам.

- Тур! Содиқ сени бобом чақиряпти, - дедим унинг ўрнидан туришга чорлаб.

Содиқ ўрнидан хохламайгина қўзғаларкан, ичида бир нималар деб сўкинди. Содиқни ғазаб билан қўлларини мушт қилганча ташқарига чиқиб кетганини кўриб, кўнглимдан нимадир ўтди-да орқасидан мен ҳам чиқдим.

- Тўхта Содиқ, тўхта нима қилмоқчисан?

- Сени ишинг бўлмасин!

- Тўхта дедим сенга, - лекин уни тўхтата олмадим.

Қоронғуда арқонни йўқотиб йўлидан адашиб қолган бобомни ёнига яқинлашиб,

- Дам олгани қўясанми ёки йўқми, зериктирдинг-ку! – деганча, Содиқ бобомнинг юз кўзи аралаш мушт тортиб юборди.

Бобом кутилмаган зарбадан бир қадам нарига отилиб, юз тубан ерга йиқилди.

Нақадар дахшатли манзара! Содиқни бундай ахмоқона иш қилишини сира кутмаган эдим. Вазиятдан бир муддат карахт ахволга тушиб қолдим. Ўзимга келдимда, Содиқни ура кетдим.

- Нега бобомни урдинг ахмоқ, нега ўз отангни урасан ифлос???

Содиқ, тепкиларимга ҳам муштларимга ҳам жавоб қайтармади. Жойида тик турган бўйи анча вақт қотиб қолди. Мен бобомни ўрниларидан турғазиб, уст-бошини қоққанча жойига олиб бордим.

Бобом ҳеч нима демас эдилар, фақат инграб йиғлардилар холос.

Содиқ узр сўраш учун олдиларига келди. Келганини пайқаган бобом хўнграб йиғлаганча унга гапира кетди.

- Ўз отангни урдинг а болам, айбим нима эди? Кўрлигимми? Айт ўғлим кўзларимни ожизлиги мени айбимми?

- Мени кечиринг дада, - жуда узоқ кечирим сўради Содиқ.

- Қўрқма ўғлим сени қарғамайман. 

Ўша мудхиш кундан буён бобом хеч нарса емай қўйди. Кўп ўтмай бу оламдан бутунлай кўз юмди.

*****

Йиллар ўтди. Содиқ ҳам уйланди. Оллох унга қиз фарзанд ато этди. Ачинарлиси қизини кўзи туғма ожиз туғилди. Ундан ҳам ёмони ўзи тузалмас дардга чалинди. Нафаси бўғадиган бўлиб қолди. Бормаган кўрсатмаган шифокори қолмади. Фойда бермади. Бир нафаси қисилса, юз кўзлари кўкариб, оғзидан кўпик келиб, бир жойда типирчилаб қолади. Худди бир пайтлар бобом унинг зарбидан йиқилгандек. Орадан ўн беш йил ўтдики, соғлиғида янгилик йўқ. Соғлиғи сабаб, бир жойда ишлай олмайди. Рўзғори ҳам бир ахволда. Шу сабаб, хотини ҳам қизини олиб уйига кетиб қолди. Хаётини яҳшилаш мақсадида, иш қидириб кўчага чиқди. Лекин, қаерга иш сўраб бормасин. Одамлар унга нафратини сочди.

- Сен ўз отангни уриб, қарғиш олгансан! –деган дошном эшитади.

Холидан хабар олиш учун ёнига борганимда, кўкрагига муштлаб урганча дод солиб йиғлайди.

- Ўртоқжон, қани дадам қайтиб келсалар-у, оёқлари тагига ётволиб қилган ишим учун кечирим сўрасам. Лекин, буни хечам иложи йўқ. Отамни урган шу қўлларим узилиб тушса бўлмасмиди. Мен падаркушман ўртоқ!

Энди ростдан ҳам жуда кеч, "Сўнги пушаймон, ўзингга душман" деб, бежизга айтишмайди. Хикоя хаётий, бўлган воқеа. Ушбу хикоядан хулоса чиқаришларингни сўраб қоламан!

Иқбол Юсуф.

24.07.2014 й.

Майда хашоратдан катта сабоқ

Чумолидан ибрат олдим.

Соя салқинда жойлашган сўри(тапчан)га ёнбошлаб, атрофни кузатдим. Баланд баланд дарахтларнинг хар томонга ейилиб кетган шохлари қуёшнинг зарррин нурларини беркитиб, ерга тангадек офтоб туширмайди. Дарахтлар остида эса ям-яшил ўт ўланлар, атрофга экилган турфа хил гуллар ўзидан хушбўй ифор таратиб, ўзгача тароват касб этмоқда. Жуда чиройли манзара!

Атрофга назар солар эканман, ёнгинамдаги катта бир дарахтнинг танасида тепадан пастга, пастдан тепага тинмай харакатланаётган чумолилар галасига кўзим тушиб қолди. Катта бир қизиқиш билан уларни кузата бошладим. Жажжи хашоратлар, тиним билмайди.

Уларни кузатиб туриб, катта кўчаларда у еқдан бу еққа тирикчилик харакатида югуриб елиб бораётган инсонларни кўргандек бўлдим.

Чумолилар бир чизиқ бўйлаб, бир маромда харакат қилмоқдалар.

Ҳеч бири иккинчисидан ўзишга харакат қилмаяпти, ёки туртиб ўзидан кучсизроғини итариб ташламаяпти. Барчаси бирдай.

Буниси инсонларга ўхшамайди, биз инсонлар бир-биримиздан ўтишга харакат қиламиз, кучсизларни назар оисанд қилмаймиз, фақат ўзимизнигина ўйлаймиз.

Тепадан пастга тушаётган чумолиларнинг, пастдан юқорига кўтарилиб бораётган хар бир чумоли билан бош уриштириб ўтиб кетишмоқда. тўқнашиб кетмоқда. Хайратланмасликни иложи йўқ.

Хозир бизда йўқолиб бораётган саломлашиш, хол ахвол сўрашишлик, қаранг чумолиларда сақланиб қолган экан.

Оддий, жуда кичик, ақлсиз, лекин жонли бир хашорат бир-бирлари билан салом алик қилиб хол ахвол сўрамоқда.

Биз инсонлар эса, баъзида рўпарамиздан келаётган танишимиздан қочамиз. "Тезроқ ўтиб кетсайди, мени танимай қолсайди" деймиз.

Уларни хар бир хакатини жуда катта бир қизиқиш билан томоша қилар эканман, яна бир нарсадан хайрон қолдим тўғриси. Юзлаб минглаб чумолилар бир чизиқ бўйлаб харакат қилишмоқда, лекин юзтадан бири еки иккитаси ўзи кетаётган йўлни ўзгартириб, сафдан ажралиб бошқа томонларга, қинғир қийшиқ томонларга харакат қилмоқдалар.

Тўғри йўл туриб, эгри бугри йўлни танлайдиган айрим инсонлар каби. Хайратланарлиси, айланиб айланиб, довдираб довдираб яна ўз жамоасига қўшилмоқда. Қўшилишга қўшилмоқда-ю, лекин бошқа жамоага. Энди юқорига кўтарила бошлаган янги жамоага. Ўзининг асл жамоаси эса, анча кўтарилиб бўлган эди. Бу чумоли ўша эгри йўлга юрганлиги сабаб, ўзини жамоасидан анча ортда қолиб кетди.

Фикрлашга, ибрат олишга чақирадиган жихати. Ўша чумолилар тирикчилик сабаб ўша дарахтга чиқмоқда, белгиланган манзилга бориб ўзига керакли бўлган озуқаларни олиб уйига, оиласи даврасига қайтмоқда. Олиб келган егуликларини эса ўзининг кичик чумоличаларига беради. Бир вақтда чиққан икки чумолилар оиласининг бири ўз вақтида уйига қайтмоқда, иккинчиси эса анча кеч. Балки кутаётган кичик чумолилар катта чумоли келиб бўлгунича, очликдан, ночорликдан ўлиб ҳам бўлар.

Ўзичи ўзи, нотоғри йўлдан юриб, ўзини қимматли вақтини йўқотди. Ярим йўлда мақсадига эриша олмай нобуд бўлсачи!

Бунинг ҳаммасига ўзи сабабчи бўлади. “Подадан айрилганни бўри ер“ дейишади. Бу хақ гап!

Соатга қарайман, вақтим бемалол. Уларни яна кузатишда давом этаман. Уларни кузатиб, вақтимни бекорга сарфламадим.  Ўша майда хашоратлардан ҳам ўзимизни хаётимизга боғлиқ, улардан ибрат олса бўладиган нарсалар олиш мумкин экан.

"Мингни кўриб фикр қил, мингни кўриб шукр қил" дейишади. Мен фикр қилдим.

Хамон кузатишда давом этмоқдаман!

Уларга юқоридан кузатаётганимни сездириб қўймоқчи бўлдим. Бир чизиқда харакатланаётган чумолилар йўлига бош бармоғимни қўйиб, йўлларини беркитиб қўйдим.

Бигина бош бармоғим уларни йўлини беркитиб қўйгани, чумолиларга кутилмаган катта бир талофат келгандек бўлди. Қўрқиб кетганидан хар томонга харакатлана бошлашди. Бири чапга иккинчиси ўнгга яна бири қўлим устига.

Чапга ўнгга кетганлар бармоғимни айланиб ўтиб, яна ўз йўлини топа олдилар, лекин қўлим устига харакатланганлари эса, бутунлай йўлдан адашди.

Кичик бир хашорат, ўйлаб ўтирмай уларни нобуд қилишим мумкин. Лекин, кузатиб туриб, раҳм шафқат уйғонди. Кичик бўлсада уларда ҳам жон бор, улар ҳам ўзим каби мавжудод.

 Хадисларнинг бирида, "Кибр қилиб, оёқларинг остидаги чумолиларга ҳам зарар етқазма, чунки уларни ҳам Яратгувчиси елғиз Оллохдир" дейилган. Шу хадисни ёдга олиб, ўша менга ҳеч қандай зарари етмаётган жажжи хашоратларни ўз йўлларига солиб қўйиш мақсадида, бармоғимни улар аввал харакатланаёган йўлга қўйиб, тушириб юбормоқчи бўлдим. Шу ўй билан чумолиларни бирин кетин қўлимдан тушира бишладим. Пастга тушаётган чумолиларнинг бири йўлида тўхтаб олди ва қўлимни тишлади. Билинар билинмас оғриқ сезганим учун, уни бошқа бир қўлим билан эзиб нобуд қилдим. Хозригина ўрмалаб юрган мавжудод эзилиб, деярли йўқ бўлиб кетди.

У нима учун шундай қилди, буниси менга қоронғу, лекин у ўша қилган иши орқали нобуд бўлди. Қолганлари эса ўз йўлида давом этди.

****

Хулоса ўрнида шуни айтаманки, ўзингдан юқорида турган, сендан анча кучли ва бақувват бўлган шахсга озор беришни ўйлама!

Эзилиб мажағланиб, ном нишонсиз йўқ бўлиб кетишинг мумкин!

Атрофингга қараб боқ! Ким нима билан шуғилланмоқда, сен ҳам шуни қил!

Одамларга озор етқазишга уринма!

Тўғри юр, тўғри тур. Шунда ўз кўзлаган мақсадингга эсон омон етгайсан!

Иқбол Юсуф.

Никох

Никох

Никох ўқитиш учун кирган келин куёвга, аввал ота-оналари билан суҳбатлашиб олишни таъкидлади.

Эшитганлар хайрон?

Тезда қизнинг ва йигитнинг ота-онаси чорланди.

Имом аввал йигитнинг ота-онасига мурожаат қила бошлади.

- Ўғлингиз уйланишга, сиз эса тўй қилишга тайёрмисиз?

- Ҳа албатта, ўғлим тайёр, тўйга ҳам тайёргарликни кўриб қўйганмиз.

- Қандай тайёргарлик?

- Шахарнинг энг зўр тўйхонасини гаплашиб қўйдик, хофизларни ҳам донғи чиққанлари келадиган, машхур чойхонани сара ошпазларини чақирдик. Ўғлим эса, загсга ўнта малибу айтиб қўйган, худо хохласа ҳеч кимдан кам бўлмайдиган тўй қиламиз!

- Ҳа яҳши!

Йигитнинг ота-онаси билан суҳбатлашиб бўлгач, қизнинг ота-онасига юзланди.

- Қизингиз турмушга чиқишга тайёрми, сиз эса тўйга тайёргарлик кўриб қўйдингизми?

- Ҳа албатта, қизим тайёр, ўзимиз ҳам тайёрмиз.

- Қандай тайёргарлик?

- Онаси жуда яҳши аёл, қизим туғилганидан сарпо йиғиб келади, кўрпа элиги тайёр. Ўзимизни мебеллар ёқмагани учун, чет элдан энг зўрини олиб келиб қўйдим. Қизимини бекаму-кўст қилиб узатмоқчиман, бу учун ҳамма керакли ишларни қилиб қўйдик, - кўкрагини кериб мақтана кетди ота.

- Ҳа яҳши.

Имом ҳар икки ота-онани жавобини тинглаб бўлгач,

- Сизлар борверинглар, мен никох ўқимайман!, - деб жавоб қилди.

Имомнинг бундай кутилмаган жавобидан тўйбошилар хайрон қолди.

Барваракайига, "Нима учун?“ деб сўроққа тутди.

Сиздан "ўғлингиз ва ўзингиз тўйга тайёрмисиз" деб сўрадим, сизлар эса "ҳа" дедингиз, шундайми? - деб йигитнинг ота-онасига юзланди.

- Тўппа тўғри, - дейишди улар.

- Аслида сизлар фарзандингизни никохлаш учун ҳеч нима қилмабсизлар.

- Нега ундай дейсиз домулло?- менсимайгина сўради йигитнинг дадаси.

- Мен сиздан тўй қилиш учун тайёрмисиз деб сўраганимда данғиллама тўй қилишни назарда тутмаган эдим.

- Хўш нимани назарда тутдингиз бўлмаса?

- Фарзандимни яҳши тарбия қилдик, дину диёнатли қилдик, оқни қорадан ажрата оладиган қилдик, ўқитдик, илм ўргатдик, хунарли бўлди, ишли бўлди. Бир оилани боқа оладиган маош оляпти, хатто оиладан ортиб, менга ҳам ёрдами тегадиган даражага етди даромади, дейишингиз керак эди. Мана шу эмасми ота-онани фарзанд олдидаги бурчи. Данғиллама тўй қилиш билан вазифангиз адо бўлмайди, сиз аввал фарзандингизга тарбия беринг, ўқитинг, хунарли қилинг, хаётнинг аччиқ чуччугини тушунадиган етук инсон қилинг, ана ундан кейин бемалол бир оқила қизга уни уйлантиринг, ана ўшанда мажбуриятингиз адо бўлгай Инша Оллох!

- Сиз ҳам тайёрман дедингиз а, - деб қизнинг ота-онасига юзланди имом.

- Ҳа, - деб жавоб қайтарди қўрқа писа қизнинг ота-онаси.

- Сиз ҳам хали тайёр эмассиз.

Кўрпа элик, қимматбахо мебеллар қизингизни турмушга чиқаришга тайёр дегани эмас. Сиз ҳам оқила қилиб тарбия қилишингиз керак, қизингиз туғилганиданоқ сандиққа сеп йиғиш ўрнига, уни миясига одоб ахлоқни қуйиб келишингиз керак эди. Пазанда қилишингиз, тикиш бичишни ўргатишингиз керак эди, куёв бўлмишни қандай хурмат қилиш кераклигини, ота-онасига қандай муомалада бўлиш кераклигини ўргатишингиз керак эди. Қилган сарполарингиз, олган мебелларингиз, юз йил яшаса юз йил бир бурчакда тураверади, лекин унинг хулқи одоби хар дақиқа унга ёрдам беради, бахтга элтувчи йўл бўла олади. Қани айтингчи, қачон кўриб гувохи бўлгансиз, эр-хотин ёки қайнона келин арзимаган нарсага уришиб, жанжаллашаётганда, ўша сиз олиб берган чет элнинг мебелидан бири оёқ чиқариб юриб келиб, бир эшигини очиб, уларни жанжалларига барҳам берганини, ўрталарига тушиб, яраштириб қўйганлигини, ҳеч қачон, ҳеч қачон бўлмайди бунақаси. Фақат ва фақат қизингизни одоби, ширинсуҳанлиги, ўйлаб иш қилишлиги, муомаласи ўша жанжалга барҳам бериши мумкин.

Демак, сиз ҳам тайёр эмас экансиз.

- Мен айтганларни яҳшилаб ўйлаб кўринглар ота-оналар ва айтганларимга амал қилиб, фарзандларингиз худди мен айтган фазилатларга эга бўлгандагина қаршимга келинглар кейин мен никох ўқийман, унгача ўқий олмайман.

Бу икки ёшни бир йилга етиб бориб бормай ажрашиб кетишлигини сира истамайман. Никох шундай нарса! Никох муқаддас нарса, бўлса бўлмаса ўқиб кетавермайман.

Икки ота-она уялганча, ортига бурилиб масжид остонасидан чиқиб кетишди.

Иқбол Юсуф

22.09.2014 йил.

Ишимдаги хафагарчилик!

Оиладаги тушунмовчилик!

Кундалик ташвишлар!

Қисқаси, хаёт синовларидан безиб, уларни ўйлаб ярим кечга қадар ухлай олмадим, тонгга яқин кўзим илинибди. Уйқу кам бўлганлиги сабаб, эрталаб базўр ўрнимдан турдим. Яна ўша ташвишлар, яна ўша муаммолар миямда чарх ура бошлади. Ойнага қарадим, юзимни синиқлигини кўрган одам "ухлаб дам олган киши" демайди. Ойнадаги ўз аксимга бир муддат тикилиб туриб, миямга келган фикрдан хурсанд бўлиб кетдим. Телефонимни ўчирдимда, ҳеч кимга ҳеч нима демасдан, (хатто аёлимга ҳам), тўғри қишлоққа жўнадим. Қишлоқ гузаридаги қассобхонадан бир кило қўй  гўштининг юмшоқ жойидан олиб, ёнига икки дона иссиқ нон ҳам олдим.  Шўрвани қозонга ташлаб, кечгача онажоним билан ёнбошлаганча мириқиб суҳбатлашдим. Чақалоқлик давримдан бошлаб то уйлангунимгача бўлган кунларни ёдга олдик. Уйга қайтиш олдидан ота-онамнинг узундан узун дуоларини олдим. Кеч тушгач ҳуш кайфият билан уйга қайтдим!

Эртасига ҳуш кайфият билан уйғондим. Кун бўйи йиғилиб ётган ишларимни ўзгача иштиёқ билан бажардим. Ҳамма муаммоларим бартараф қилингач, ичимда "доимо ота-оналаримиз соғ бўлишсин" деб ният қилдим.

Дунёдаги жамики ота-оналар, дунё тургунча туришсин!

Ибрат

Интиқиб кутилган кун келди. Бу кунни деярли бир йил кутдим ахир. Эрта тонгдан, барвақт туриб олдим. Юз-қўлимни ювиб, онамга салом берганча дастурхонга ўтирдим.

- Дам олиш учун қаерга бормоқчисизлар? – сўраб қоладилар ойим,

- Шаҳар четидаги бирор дам олиш масканига борамиз-да. Юсуф ўртоғим келсинчи. Кейин кетамиз. Айтганча, дадам қанилар?

- Хонасида. Даданг бечора нафақага чиққанидан бери зерикиб қолди. Қўшнилар қандайдир антенна ўрнатишибди. Ўзбекистоннинг ҳамма каналлари бор эмиш. Шундан сен ҳам олиб бергин. Кўриб, анча чалғир эди-да.

- Ҳа, биламан. Юз минг атрофида  туради, ойлигим чиқса олиб берарман, - яна харажат бўлишини ўйлаб кайфиятим тушиб кетди.

Нонуштадан сунг хонамга кирдим, "Тезроқ кета қолсайдик" деган хаёл билан дустимга қўнғироқ қилдим.

- Ало Юсуфжон келяпсанми?

- Ҳозир бораман, магазиндаман, - дедида телефонни ўчирди.

Орадан икки соат ўтгач, кечика-кечика ўзи ҳам келиб қолди. Машинасига ўтирар эканман, дўстим ўзини айбдордек ҳис қилиб, сўз қотади:

- Узр дустим. Сени ҳам анча куттириб қўйдим. Ҳаво исиб кетди, дадамнинг хонасига кондиционер сотиб олдим. Шунга бироз ушланиб қолдим-да.

- Доим бир нималарни бошлаб юрасанда дустим. Кондиционерсиз ҳам яшаяптику бизникилар. Ундан кўра ўзингнинг уйингга олсанг булмайдими? Бетон уйнинг иссиғига чидаб булмайди-ку!

- Эҳ дўстим, сен ота-онангни ёнидасан-да. Бунисида бўлмасада бошқа нарсаларда доим ёрдам бериб турасан. Мен эса, ҳафтада атиги бир марта келаман. Ҳеч бўлмаса шу олиб берган нарсаларимнинг фойдаси тегиб, дуо қилиб туришар дейманда. Ўзи шу қурғур тирикчиликни деб, фарзандлик бурчимни тузукроқ бажара олмаяпман.

Дўстимнинг гаплари билан бўлиб, шаҳарга яқинлашиб қолганимизни ҳам пайқамай қолибман. Беихтиер техника махсулотлари билан савдо қиладиган дўконга кўзим тушиб қолди.

- Дўстим, мана шу ерда тўхтатиб юбор.

- Ие, ҳа оғайни, қаёққа? Дам олишга бормаймизми? Ўртоқлар кутиб ўтиришибди ахир.

Чўнтагимдаги бир ўрам минг сўмлик пулни ушлаб, жилмайиб қўйдим:

-     Йўқ дўстим. Сизлар бораверинглар. Насиб қилса кейинги сафар борарман. Жуда зарур ишим чиқиб қолди...

Иқбол Юсуф

01.07.2013й

Зина бўйлаб

Зина бўйлаб юқорига кўтарилаётганингда, сендан ортда қолаётган инсонларга паст назар билан қарама!

Қайтаётганингда биринчи навбатда ўша инсонларга дуч келасан!

****

Тез-тез бўлмасада, кези келганда аёлингни ширин сўзлар билан сийлаб тур, токи бошқа бировдан эшитмасидан аввал!

***

Жанозларда қатнашиб тур, тобутинг ерда қолиб кетмасин!

***

Бугун гўшт димлаб, эртага қўй ёғига ош дамлаб, бир қўйни сўйиб, айвонга осиб гўштини майдалаб еб ўтирганингда, бир коса овқат билан қўшнингни ёки бир яқинингни йўқлаб қўй, охиратда Оллох сени ҳам йўқласин!

***

"Мен бойман ҳеч нарсадан камим йўқ" деб хатто пули кўпайиб кетган вақтларда сўм ўрнига доллар ишлатаётганда, пули камроқ дўстига мақтаниб, унга паст назар билан қараб, қаттиқ қаттиқ гаплар гапирганини кўрдим, "Мен зўрман, мен бақувватман, ҳамма мендан қўрқиши керак" деб, ўзидан кучсизларни бурнини қонатганни, елкасини ерга ишқаганини кўрдим.

Ва яна ўша бойни бир кунда барча мол мулкидан ажраб, пулга мухтож бўлиб қолганини, кучлини эса автохалокатга учраб, майиб мажрух бўлиб бир тўшакка михланиб қолганида мурувватга мухтож бўлиб қолганини ҳам кўрдим.

***

Онангни оёғини майли ўпма, агар ундан хазар қилсанг, ҳеч бўлмаса ўша оёқларини уқалаб қўй, чунки сен ўпишдан хазар қилаётган ўша онанг туғилганингдан то эсингни таниган кунгача сени ахлатингни тозалаган инсон бўлади!

***

Фарзандларингни қўлига даста даста пул тутқазиш ўрнига унга меҳр бер, илм ўргат, тарбияли қил!

Токи вақти соати етиб оламдан ўтганингда майитинг қариялар уйидан чиқмасин!

***

Кимнидир устидан кулиб масхара қилишдан аввал атрофингга бир қараб кўрчи, балки сени устингдан ҳам куладиганлар бордир!