Кондуктор, балиқ, арча

- Ўғлим хали ёшсан, Насибага она керак. Яҳшилаб ўйлаб кўр! Нодира энди қайтмайди! Бир умр ҳам ота ҳам она бўлиб яшай олмайсан! Мен қариб қолдим, хар доим иссиқ совуғингдан хабар ололмайман, уйланишинг керак болам!

Онаҳон сўққабош бўлиб қолган ўғлидан хавотир олиб, яна уйланиш масаласида сўз очди.

- Онажон яна шу гапни бошладизми? Сизга айтгандимку ҳали уйланишга тайёр эмасман деб, - Акбарали онасинидан бу гапни кунда кун ора эшитаверганидан бироз эриш туйилаётганди. Чойини апил-тапил ичди-ю, ишга кеч қолаётганини айтиб, кўчага ошиқди.

***

Акбарали ва Нодира бир институтда ўқиди, ўқиш давомида аҳду паймон қилишди. Ўқишни битириб Акбарали Нодираникига совчи юборди. Икки томондан рози-ризолик олиб, никоҳ ўқитишди. Уч-тўрт йил фарзандли бўла олмадилар ва ниҳоят тўйларига беш йил деганда Нодира бўйида бўлди. Бу хабарни эшитган барча қариндош-уруғ хурсанд бўлишди. Акбарали ва Насиба ҳаммадан ҳам кўпроқ суйинишди. Ҳомиладорлик вақти Нодирада жуда оғир кечди. Ҳомила олти етти ойлик бўлганида шифкорлар жарроҳлик йўли билан олиб ташлашни таклиф қилишди. На илож бу таклифга ҳамма рози бўлди, лекин биргина Нодира ҳаммадан устун келди. "Мен албатта туғаман!" деб, туриб олди. Шифокорлар, "Чақалоқ жарроҳлик йўли билан дунёга келади, жарроҳлик амалиётида эса онадан айрилиб қолиш хавфи бор!" деб қайта-қайта таъкидлашса ҳам Нодира кўнмади.

- Майли менга нима қилса ҳам розиман, чақалоқни жонини сақлаб қолсаларинг бас! - деб, аҳдида қатъий туриб олди.

Ой куни яқинлашди. Нодиранинг барча яқинлари, айниқса Акбарали катта бир ҳадик билан тўлғоқ вақтини кута бошлади. Вақт келди. Нодира жарроҳлик столига ётқизилди.

Ташқарида барча яқинлари тинмай дуода бўлди.

Орадан бир қанча вақт ўтиб, жарроҳлик хонасининг эшиги очилиб, эшик ортидан бош жарроҳ кўринди. Шифокорни кўриши билан Акбарали ёнига югуриб борди:

- Ака Нодира яҳшими? - биринчи сўзи шу бўлди унинг.

- Табриклайман қизалоқли бўлдингиз! - деди шифокор,  бироз чарчоқ ва хоғин овозда.

- Ака Нодира яҳшими? - қизли бўлганлик хабарини деярли эшитмади ҳам.

- Бардам бўлинг ука! Қўлимиздан ҳеч нима келмади, онасини сақлаб қола олмадик...

Акбаралининг кўз олди қоронғулашиб, қўлларида қалтироқ турди, шифокорнинг сўнгги сўзлари эшитилмай қолди.

- Э Ҳудо!

Нодиранинг туҳфаси деб қизалоққа Насиба деб исм қўйишди.

***

Акбарали автобусга чиқиб ойнага яқин бўлган ўриндиққа ўтирди, нигоҳларини ойна орқали кўчага қадаб бироз ҳаёлга чўмди. Нодирани ёдга олди. У билан ўтқизган кунларини хотирлади. Хар куни мана шу йўлдан институтга бир автобусда қатнар эди. Нодира кейинги  бекатдан чиқар ва биргалашиб институтгача суҳбатлашиб кетар эдилар. Қайтишда эса, суҳбатларини давомлатиб яёв қайтишни ҳуш кўрардилар.

Ўша кунларни ёдга олиб, Акбаралининг киприклари намланди. "Қани энди вақт саккиз йил ортга сурилса-ю, кейинги бекатдан яна Нодирани автобусга чиқаётганини кўрсам, у билан худди талабалик давримиздагидек хазил-хузул қилиб гаплашиб кетсак" деб ҳаёл сурди.

- Кечирасиз! Ўғлимни ёнигизни олиб кета оласизми? Тиқилинчда одамларни оёғи остида қолиб кетяпти, - майин ва ширали бўлган бу овоз Акбаралини ҳаёлини бузди. Ойнадан кўзини олиб, чақирув бўлган томон юзланди. Қаршисида оппоқ юзли, кўзлари бироз синиққан, қўлида бир даста чек қоғоз кўтариб олган ёшгина жувон, болакайни елкасидан ушлаб олганча турарди.

- Хўп бемалол, қани келчи болакай!

- Раҳмат! - деб, ўғлига бироз жилмайган куйи, - Мен хозир-а ўғлим автобусни бир айланиб чиқай, келаман олдингга! – деганча, автобуснинг бошқа томонида кетаётган одамлар орасига сингиб кетди.

- Ассалому алайкум! - деди болакай. Жуда ҳам ёқимтойгина бўлгани учун Акбаралини эътиборини ўзига тортди ва  уни суҳбатга чорлади:

- Ваалайкум ассалом! Исминг нима ўғлим?

- Жаҳонгир, - деди болакай оғир вазминлик билан.

- Мактабга кетяпсанми? - деди Акбарали болакайнинг орқасига илиб олган сумкасига ишора қилиб.

- Ҳа, - деди болакай.

- Нечинчи синфда ўқийсан?

- 3- синфда.

- Баҳоларинг неччи? - қизиқиб яна саволга тутди Акбарали.

- 5 амаки.

- Ҳа яшавор! Ўғил бола дегани мана бундоқ бўлибди. Кондуктор аёл ойингмилар?

- Ҳа ойим, яқинда автобусга кондуктор бўлиб ишга кирдилар.

Бу вақтда автобус шахар марказидаги байромона усулда безатилган катта Арча ёнидан ўтаётган эди.

- Вой ана арча!- беҳосдан қичқириб юборди болакай.

- Амаки сизни ҳам болаларингиз борми? - энди савол бериш навбати болакайга етди.

- Ҳа бор! - деди Акбарали.

- Сиз ҳам уларни Янги йил арчасини айлантиришга олиб чиқасизми?

- Хозирча йўқ, чунки у ҳали жуда ҳам ёш.

- Ҳа шунақами, мени дадам хар йили олиб чиқардилар.

- Демак, даданг жуда яҳши эканларда!

- Ҳа улар, жуд-да ҳам яҳши! Ҳамманинг дадасидан ҳам яҳши!

Дадасини мақташидан қувониб, у хақида сўрамоқчи бўлди.

- Даданг ким бўлиб ишлайди?

- Дадам хозир ишламайди. У киши йўқ!

- Ие бу нима деганинг? Нега йўқ?

- Мен мактабга кирган йили бизларни ташлаб кетган. Мен уларни жуда соғинаман.  Ота-онаси ажрашиб кетган бўлса керакда деб ўйлаб, ноўрин савол бериб қўйганидан хижолат чекди. Болакайни кўнглини кўтариш учун, гапни бошқа ёққа бурмоқчи бўлди.

- Кўп куйинма Жахонгир, даданг хали келади, яна сени Янги йил арчасига олиб чиқади.

- Йўқ энди улар келмайди, ойим айтганлар, дадангни соғинсанг осмонга қара улар ўша ерда сенга қараб турибди дейди.

Болакайни гапларини эшитиб, Акбаралини кўнгли бузилди. "Демак, дадаси худди менинг Нодирам сингари бу ёруғ оламни эрта тарк этган" деган таҳмин қила бошлади.

- Зерикмай ўтирибсизларми? Ўғлим сизга савол беравериб чарчатиб юбормадими? - боласини бегона одамга ташлаб кетганидан хижолат бўлиб, кела солиб узр сўрай кетди кондуктор аёл.

- Э йўқ аксинча, бу болакай жуда ақлли экан, мазза қилиб гаплашиб кетяпмиз.

Исмингиз нима?

- Зилола, - деди, уялибгина.

- Ҳа яҳши, мени исмим Акбарали  танишганимдан хурсандман, Зилола энди менга узр, бекатим яқинлашиб қолди, кейинги сафар Жаҳонгир билан суҳбатимизни яна давом эттирамиз, хозирча хайр ўғлим!- деди-да, ёқимтой болани бошидан силаб автобус эшиклари томон кетди.

***

Шу-шу улар тез-тез анашу автобусда учрашадиган, Жаҳонгирни ўз ўғли сингари кўриб, онасига ҳалал бермаслик учун уни ўзи билан тушадиган бекатигача олиб кетадиган бўлди.

Зилола ҳам чекларини янги чиққанларга тарқатиб бўлгач, Акбарали билан кетаётган ўғлини олдига борар, ўғли сабаб иккиси бироз суҳбатлашадиган бўлишди.

Акбаралини бир савол қийнар эди, турмуш ўртоғи нима сабабдан бу дунёни тарк этган бўлиши мумкин? Касалликми, автохалокатми ёки бошқа бир сабаб биланми? Жаҳонгирдан сўрамоқчи бўлди-ю, лекин ботина олмади, яна ярасини янгилаб, дадасини ёдига солиб қўйишни ўзига лозим топмади.

Зилолани ўзидан сўраб оламан деган фикрга келди.

Бу орада Зилолани бева эканлигини, ўғли билан қизлик уйида акаси ва унинг оиласи қаторида уч хонали квартирада бирга яшашлигини, акасининг топиш тутиши ҳам ўзига яраша эканлигини ва шу сабаб рўзғорга ёрдами тегиши учун кондукторлик қилаётганини Зилоланинг ўзидан сўраб билган эди.

- Зилола кўнгилга олимасангиз, бир саволим бор эди.

- Эримдан кейин "оғзини этак билан ёпиб бўлмайлиган айрим одамлардан" жуда кўп ситам кўрдим-ки, хозирда унча бунча гап сўзларга эътибор ҳам қилмайман, кўнглимга ҳам олмайман.

- Унда яҳши! Турмуш ўртоғингиз нима сабаб оламдан ўтганлар?

- У киши жуда кўп ишлар эдилар, бўш вақтлари жуда кам эди. Ўртоқлари билан ҳам чойхонага вақт топа олмасдилар. Байрам арафаси ишидан икки кунга жавоб бўлди, Акбаралини байрамга олиб чиқаман деб ваъда қилганди, ўртоқлари дам олишини қаердан эшитишди-ки, дарҳол у кишига телефон қилиб, анҳорга балиқ тутишга бориб, биргалашиб дам олиб келишни айтишди. Бу ёқда ўғлига ваъда бериб қўйган, у ёқда анчадан буён бирга хордиқ чиқара олмай юрган қадрдон ўртоқлари. Иккиланиб қолди. Ўшанда биргина сўз билан, "Ўғлингизга ваъда бергансиз дадаси" деб, олиб қолсам бўларди мен аҳмоқ, лекин индамадим, қаршилик кўрсатмадим ҳам, "бормасам бўлмайди, дам ҳам олиб келаман" деди-да, ўртоқлари билан шахар ташқарисига чиқиб кетишди.

- Хўш балиқ овида бирор кўнгилсизлик бўлдими?

- Афсус ўша куни икки оёқда хонадонимиздан чиқиб кетган инсонни кечга бориб шум хабари келди. Балиқ овига бориб, қармоқда балиқ тутишга тоқати етмай, қайсидир ўртоғининг гапи билан анҳор ёқаси бўйлаб ўтган кучланиши катта бўлган токдан сим улаб бир учини анҳорга ташлабдилар. Оз-моз кайфи ҳам бўлган экан. Кучли ток сабаб, анҳордаги балиқлар карахт ахволда сув юзасига чиқа бошлаган. Қайси ҳаёл билан бўлиб, бу киши ўзини сувга отган, натижада ток уриб, ўша жойнинг ўзида юраклари уришдан тўхтаган.

- Жуда ҳам аянчли воқеа, афсус, сизга сабр берсин синглим! - деб, Акбарали Зилолага ҳамдардлик билдирди.

***

Акбаралани онаси бу гал ўғлини уйлантиришга кўндиришнинг янгича усулини топди. Хар доимгидек, ишдан келиб овқатланиш учун ўтирган ўғлига сўз қотди:

- Акбарали ўғлим, сенга ҳушхабарим бор!

- Хўш онажон, айтингчи қандай хушхабар экан?

- Насибаҳон гапира бошлади, - деди, тиззасида олиб ўтирган чақалоқни эркалатиб.

- Жуда яҳши бўлибди-да, қани гапирингчи қизим! Битта "дада" деб қўйингчи  асал қизим! - қизининг тили чиққанидан қувониб кетиб, кетма-кет гапиртиришга урина кетди Акбарали.

- Қани жон қизим, битта "дада" денгчи!

- А-я, а-я!

Онаҳон ҳам неварасини гапиришини ўзи эшитмаган эди, шунчаки ўғлининг кўнглини юмшатиб, уйланишга кўндирмоқчи эди.

Насибанинг тили "она" деб чиқди, у тўхтамай "ая" дея бошлади.

Акбаралидан ҳам кўра, унинг онасининг кўз ёшлари селдек оқа бошлади.

Онаҳон ёноқларига оқаётган кўз ёшларини артиб:

- Энди онасини қаердан топиб бераман ўғлим?- бу гал жиддий сўроққа тутди онахон Акбаралини.

Акбарали бир муддат жим бўлди, бир дақиқада минг хил хаёл ўта бошлади. “Хар қанча уринмайлик болага ота, онани ўрнини, она эса отани ўрнини боса олмас экан-да!”

Ва ниҳоят Акбарали тилга кирди:

- Она, мен розиман!

- Шукр! Хайрият! Бўлмаса мен харакатимни бошлай а, айниб қолмасингдан бурун, бир иккита кўз остимга олиб қўйган қизлар бор.

- Шошманг онажон, кўз остингизга олганларингизни қўя туринг, қаерга совчиликка боришингизни мен биламан, - бироз онасидан хижолат тортганча.

- Биласан, вой ўғлим эй, айтчи қани ким экан у қиз?

- Яшайдиган манзилини билмайман-у, лекин қаерда ишлашини биламан! Хохласангиз, эртага мен билан бирга автобусга чиқинг, ўша ерда таништириб қўяман.

- Автобусда?!

- Ҳа шундай онажон!

****

Шундай қилиб, дўстимиз Кама Ноирнинг ажойиб танлови сабаб Жахонгир Янги йил куни дадаси билан Арча атрофида мазза қилиб айланадиган бўлди.

Рамазонга ҳам қолди

Бир жуфт сомса.

Бугун иш билан бўлиб, ҳар доим тушлик қилишга одатланган ошхона ёнидан ўтиб қолибман.

Рамазон ойи таъсир қилибди шекилли, хўрандалар сони анчагина камайган.

Аслида бу вактда ошхонанинг яқинига хам йўлаб булмайдиган даражада одам гавжум бўлар эди.

Сабаби бу ерда тайерланадиган  сомсани шахарнинг хеч қайси бир ошхонасидан топиб бўлмас эди, жуда ширин эдида, ҳам арзон ҳам жуда мазали...

"Қани энди ифторликка ҳам мана шундай бир жуфт сомса бўлса-ю"  деганча бир ютиниб, бир умид қилиб ўтиб кетдим.

****

Бугунги кун ўтган кунларга нисбатан кун анчайин иссиқроқ бўлди.

Вақт ифторликка яқин колди-ку, лекин қуёшнинг иссиқ тафти йўқолай демайди.

Одатда хаво жуда исиган махал, имкон қадар муздайроқ жой топиб бироз дам олиб олар эдим. Аксига олиб бугун кун бўйи ишдан ортмадим, дам ҳам ололмадим. Балки шунинг учунми, хар кунгиданда кўпроқ чанқадим. Уйга қайтиш олдидан хар доимгидек муздек сувлар ва музқаймоқлар сотиб оламан. Бугун ҳам шундай қилдим.

Ҳовлига кирдим-у, қўлимдаги нарсаларни музлатгичга қўйиш учун тўғри ошхона томонга юрдим.

Негадир ошхонада ҳар доим дастурҳон тузаб, келишимни кутиб турадиган аёлим куринмас эди.

У ёқ, бу ёққа разм солдим, йўк.

Ифтор яқинлашяпти, лекин ҳали дастурхон тузалмаган. 

"Қаерда юрибди экан?" дея, жахлим ҳам чиқди бироз.

Бир икки чакириб хам кўрдим...

- Онаси хой онаси қаердасан? - Жавоб йуқ - Қаеққа кетди экан-а?

- Шундай махалдаям бирор ёққа чиқадими? Тинчликмикан ишқилиб?

Бироздан сўнг, тандирхонадан овоз келди.

- Ассалому алайкум дадаси, яҳши ишлаб келдингизми? - бошида бир сават хозиргина тандирдан узилган сомсани кўтарганча, тандир иссиғидан юзлари қип-қизариб кетган аёлим чикиб келар эди.

Рўзадор ҳолатида, бунинг устига ёзнинг жазирама иссиғидан қўрқмасдан, қизиб турган тандирда сомса ёпган аёлимни кўриб "Субханоллоҳ" деб юбордим.

Қўлимга сочиқ олиб уни юзига теккан тандирнинг қорасини артаман, айни дамда қизариб турган юзларидаги шу қора доғ уни янада гўзал қилиб юборгандай эди гуё.

Хижолатдан юзини олиб қочади.

- Ифторликка сиз ёқтирадиган сомса қилгандим, шунга бироз кеч колдим узр, сиз ўтириб туринг хозир дастурҳон тузайман,- дея, атрофимда гирдикапалак бўлади.

Бечорагинам.

Худди бугун сомса егим келганини билгандай.

"Эркак кишини кўнглига йул ошқозони оркали бўлади" дейишарди.

Ҳак гап!!!

Қани айтингчи?

Аёлларимиз биз учун қирқ даража иссикда рўза оғзи билан қизиб турган тандирда нон ёпса ёки бошқа бир мазали таомлар пишириб турса, "дадаси, дадажониси" деб тилини ширин қилиб беминнат хизмат қилиб турса, қайси бир эркак зоти шундай баҳтига каноат қилмас экан???

«Ўзинга шукур» дейман жилмайиб.

Иқбол Юсуф.

27.07.2014 йил.

“Кўникмадим”

“Кўникмадим” килипига очиғи кўникмадим. Кўникмайман ҳам.

Яқинда шоу бизнеснинг етакчи вакиллари Райхон ва Лола биргаликда янги қўшиқ куйлашибди. Қўшиқ номи “Кўникмадим”. Унга ажойиб клип ҳам ишлабди. Икки уч кундан буён турли ижтимоий тармоқларда ушбу клип тўхтовсиз мухокама қилинмоқда. Ўша шов-шувга сабаб бўлган клипни кўришга қизиқдим ва кўрдим.

Ростдан ҳам шов-шув қилса арзийдиган клип бўлибди. “Эркак” киши сифатида шахсан менга ёқди. Клипда Лола ҳам, Райхон ҳам жуда чиройли кўринишда тасвирланибди,  уларнинг саҳнадаги кўринишлари анчайин “жозибали” чиқибди. Тўғрисини айтаман клипни кўриб, “мазза” қилдим. Ҳар қандай эркак, қайта кўришга ошиқадиган клип бўлибди. Бу клипдан кейин уларнинг эркак мухлислари янада кўпайишига ишончим комил.

Менимча, “танқидчилар ошириб юборибди” деб ўйлайман. Замонавий клип, ажойиб декорация, чиройли ранглар уйғунлашуви ва икки “фаришта”. (Бўтақаранинг йўлидаги паришталар бундан мустасно).  Ҳа нима қилибди озгина очиқроқ кийинган бўлса, бир-бирларига қандайдир ишоралар қилишган бўлса. Бармоқларини лабларига тегкизаётган бўлишса. Нима шунга “ота кўри қозихона”ми? Қайсидир ижтимойи тармоқда “Қўлларини кўкрагига тегкизибди” деб, танқид қилинибди, унга жавобан “кўкракка эмас, қўллари билан юрагига ишора қилмоқда” дедим. Тўғрида танқидчини кўзи билан эмас, Лоланинг мухлиси сифатида кўринг! (Айтганча юрак қайси томонда эди?).

Очиғи, бу клип инсонни нозик хис туйғуларини уйғотиб, оз муддат бўлсада кўнгилга хузур бағишлар экан.

Танқидчиларнинг фикри ўлароқ, мен клипда ҳеч қандай “лезби”ликка ишора берувчи харакатларни кўрмадим. Танқид қилганларга нисбатан берилган фикрлар менимча тўғрироқ.

“Клипда “ақл” ва “юрак”нинг ўзаро муносабати акс эттирилган”. Шу фикрга қўшиламан. Лекин, клипмейкерларнинг озгина тажрибаси етишмай, клипнинг асл мақсадини очиб беролмай қолган бўлиши мумкин. Қандайдир компютер графикаси орқали ўша хонимларнинг клипдаги иштирокини ақл ва юракка монанд тасвирлаб берганда эди, балки омма орасида бу каби шов-шувга сабаб бўлмасмиди. Яна билмадим.

Клипдан олган таассуротим хозирча шундай, яъни ижобий.

*****

Хар куни эрталаб, машинамда, аёлимни коллежга, ўғлимни боғчага, қизимни эса мактабга олиб бораман. Ўғлим ёш онаси билан машинанинг орқа ўриндиғида кетади, тўққиз ёшга кирган, деярли ақлини таниб бўлган, хозирда мултфилмдан кўра, кино кўришни афзалроқ деб биладган қизим, олд ўриндиқда кетади.

Бугун ҳам хар доимгидек, уларни жой-жойларига тарқатиш учун шахар бўйлаб кетаётган эдим, йўл-йўлакай 8-,9-синф оралиғидаги икки қизнинг мактаб томон пиёда кетаётганига кўзим тушиб қолди. Рулдаман, аслида рулда эканлигимда хар ёққа аланглаб кетадиган одатим йўқ. Лекин, негадир мактабга кетаётган ўша қизларга бир муддат тикилиб қолдим. Қанчадир сония уларга тикилишимнинг бирдан бир сабаби, улар кийган мактаб формасида эди. Формани шу қадар бежирим қилиб тиктиришган-ки, худди икки уч йилдан буён шу кийимда юргандек туйилди менга. Жудаям тор, торлиги майлику-я, унинг юбкаси нақ, .......  ҳа майли тизза томондан тасвирлай қолай, тиззасидан бир қарич баландда! Ўзингиз, 9-синф ёшидаги қизларнинг белидан то тиззасигача бўлган масофани хаёлан тасвирлаб, ундан бир қарич материални олиб ташлаб, кўз олдингизга келтираверинг. Бу ерда ёзсам тўғри келмайди)))

Мен уларга “нафрат” кўзи билан қарадим. Кўнглимда аллақандай ғазабнинг пайдо бўлишини асосий сабаби, аслида у қизлар эмасди. Нафратимнинг сабаби, мен билан биргаликда кетаётган қизимнинг уларга нисбатан хавас кўзи билан боқаётганлигида эди. Ана шундай мактаб формасини кийишни орзу қилаётганлиги қизимнинг кўзларидан пайқаш қийин эмасди.

Беихтиёр овозимни баландлатиб, “уятсиз”лар деб юбордим. Овозимдан сесканиб кетди қизим ҳам.

-                           Ҳа дадаси тинчликми? – дабдурустдан бундай деб юборганимга хайрон бўлган аёлим сўради.

-                           Анави қизларнинг кийимини кўриб айтдим.

-                           Ҳа бунақалар коллежда ҳам жуда кўп, қанча айтмайлик, барибир шундай тор кийим кийишади.

“Қизим сенга гапиряпман, келиним сен эшит!” қабилида, аёлимга бундай кийим билан кўчага чиқиш, беандишалик белгиси эканлиги ҳақида оз-моз насиҳат қилгандек, бўлдим, атай қаттиқ-қаттиқ, баланд-баланд овоз билан албатта. Аёлим бу нарса хақида яхши тушинчага эга бўлсада, қизимга сабоқ бўлсин деган мақсадда айтдим.

Ҳаммани жой-жойларига тарқатиб, ўз иш жойимга келиб ўтирарканман, кечаги клип ва бугунги холат кўз олдимда қайта гавдаланди.

Қовун қовундан ранг олгани каби, фақат бизнинг миллатимизгина эмас, бутун инсоният олами борки, бир-биридан ўрнак олади, юриш туришни, кийинишини ўрганади. Буни эса, “оммавий маданият” деб атаймиз.

Одамларнинг ўрнак олишида, бугунги кундаги ибора билан айтганда, ана ўша шоу бизнес юлдузларининг хиссаси жуда катта!

Бир пайтлар машхур “Титаник” филмида суратга тушган актёр Леонарда Ди Каприонинг соч турмагидан ўрнак олиб, унга хавас қилиб, сочини ўртасидан фарқ очиб юрганлар талайгина бўлган эди. Соч турмаклари борасида хозирда, “Криштиано” бўлиб кетишди кўпчилик. Чоки тиззадан келадиган шимларни-ку, гапирмай қўя қоламан.

Яна бир мисол, яқинда Тошкентдан келган меҳмонларни Марғилондаги атлас, атдрас ишлаб чиқарадиган хунармандларни ишларини кўрсатиш мақсадида, ишлаб чиқараётган жойига олиб борган эдик. У ернинг раҳбари, ўзлари ишлаб чиқараётган турфа хилдаги атлас ва адрасларни кўрсатар экан, газламалар омборининг кираверишида турган адраснинг олдига келиб, “Манашу янги дизайнимиздаги адрас бўлади, бу адрас бозорда энг харидоргир, чунки буни Гулсанам Мамазотиова ўзининг концерт дастуриида кийиб чиққан”  деб айтди. Унинг гапларини эшитиб, меҳмонлардан кимдир хазил қилиб, кимдир чин маънода “Қани ўша Гулсанам кийган адрасдан бир кийимлик ўраб берингчи, бир аёлларимиз хурсанд бўлишсин” деганча харид қилишди.

Бу мисолларни келтиришимдан мақсад, инсонлар айнан ўша шоу бизнес вакилларидан кўп жиҳатларда ўрнак олишаётгани ёдга солишдир. Демак, бизнинг оммавий маданиятимизни шакллантирилишида шоу бизнес вакилларининг қисман бўлсада хиссаси бор экан, унда улар ўзларининг фақат яхши томонларини кўрсатишсин.

Бугун Райхон ва Лола ярим яланғоч кийимда клипга суратга тушган бўлса, биз уни кўриб, юқорида айтганларим каби “Яхши. Нимаси ёмон? Бу аёлларнинг эркинлиги, уларнинг хуқуқларини эркакларники билан бир хил бахолаш керак эмасми, ахир хар бир сохада янгидан янги ихтиролар қилинаётган бир вақтда оддий бир клип учун шунча тортишиб, майдалашиб ўтириш яхши эмас-ку!”  деб, индамай яхшими ёмонми янгиликлардан завқ олиб яшайверсак, эртага (тахминан бир йил ўтиб), “Наво” каналидан эфирга узатилаётган клиплар, Россиянинг “Ру ТВ”, “Муз ТВ” сида қўйилаётган клиплари орасида ҳеч қандай фарқ қолмайди-ку! Фарқи улар бошқа миллат, бошқа дин вакллари, бу ердагиси ўзимизникилар. Кўриниш, кийиниш, клипдаги хатти-харакатлар эса, деярли бир хил.

Шоу бизнес ўз номи билан бизнес, хар бир сохада бўлгани каби уларда ҳам яхшигина рақобат бор. Ярим ялонғоч холатдаги клипларга эхтиёж кучлими, Зиёда минг чиройли куйласин, уни қўшиқлари МР3 форматида тингланаверилади, клип кўришга келганда Райхон ва Лола ёки бошқаси кўрилаверади.

Бугун бу клип, эртага яна бошқаси, секин-секин манашундай сахна кўринишдаги клиплар кўпаявераркан, бу маданият хаётга кўчади. Бугун экранда кўрган аёлнинг ярим яланғоч кийими урф бўлиб, эртага худди шу кийимдаги таниш аёлимни кўчада кўришимга тўғри келади. Кўчада кўрсам ҳам балки, ичимда унга нисбатан “Хаёсиз” деб ўтиб кетарман, лекин қачонлардир уйимга кўчса нима қиламан? Мана шундан қўрқаман.

Тўғри, бугун улар ярим яланғоч кийимда экранга чиқишган бўлса, уйимдагилар уни кўриб “Менга ҳам шунақасидан олиб беринг!” деб, хархаша қилмайди. Инсон табиати,  феъл-атвори қизиқ, улардан бири “мослашувчанлик”. Хар қандай янгиликка секин-секинлик билан мослашаверади. Мослашишга яхши оилаларнинг аёлларини назарда тутиб мисол келтираман: авваллари этаги тўпиғидан келадиган кўйлаклар, хозирга келиб тиззадан сал пастроққа келиб тўхтади. “Тўхтади” деб айта олмайман. Балки тўхтамагандир. Кенглиги қонар қопдек келадиган кўйлаклар, тобора торайиб, ёпишиб бораётганлиги бор гап. Онаҳонлардан биламан, ёқали кўйлак бўлиб, у томоққача қадалган бўларди, хозир эса, ёқалар бутунлай йўқ бўлиб, ундан қолгани кўкраккача етиб келди. (Лолани клипда кийган кўйлаги бундан мустасно, уники ўтиб ҳам кетибди).

Қисқаси шундай, аёлларимизнинг манашундай замонавий кўринишга келишида, вақт ўтгани сайин  бизнинг мослашиб бораётганлигимиз, “кўникаётган”лигимиз сабаб.

Умид қилардимки, “мослашувчанлик”ни бошқа янгиликларга қаратсакда, аёллармизнинг ибо хаёси масаласида жиддий ўйлаб, бир тўхтамга келсак. Мен бу гапим билан, яна аёллармизни бир аср аввалгидек, паранжига киргизиб қўйиш тарафдори эмасман, шунчаки юриш туришимизда, харакатларимизда, кийимларимизда миллийлигимизни, ўзбек миллатидан эканлигимизни унутиб қўймасак бас демоқчиман.

P/S: Эслатиб ўтишни ўзимга жоиз топдим, юқорида тилга олинган Лола ва Райҳонга нисбатан ҳеч қандай шахсий адоватим йўқ, уларнинг шахсиятига нисбатан умуман эътирозим ҳам йўқ, ашаддий бўлмасада, қайсидир маънода уларнинг мухлиси ҳамман, юқоридаги фикрлар “Кўникмадим” клипидан тушинча олиб, умумий равишда барча шоу бизнес юлдузларига нисбатан, шу миллатнинг бир аъзоси сифатида ўз хулосаларим билан мурожаат қилдим холос.

Иқбол Юсуф.

12.05.2015 йил

Тўқликка шўхлик

Кеча иш билан кўп қаватли уйлар жойлашган катта кўчанинг четида бир соатдан ошиқроқ вақт тўхтаб қолдим.

Шу вақт мобайнида бир холатни кузатиб нимагадир гувох бўлдим.

Нексия машинасида ёшгина йигитча мендан йигирма қадам нарироққа келиб тўхтади. Қулоғида телефон, менга аҳамият ҳам бергани йўқ. Кўзи "дом" тамонда.

Машина хайдовчиси бўлган йигитча, жуда ёш кўринди, тахминан 17-18 ёшда.

Кўп ўтмай, уйлар орасидан тез-тез қадам босганча, у ёқ буёққа олазарак қараб, хали ўн етти баҳорни ҳам қарши олмаган қизча машина тамон юриб келди ва олд ўриндиққа келиб ўтирди.

Йигитча машинани елдай учириб, олдимдан ўтиб кетди.

Бир соатлар чамаси ўтиб-ўтмай ўша машина қайтди ва қиз йигит билан хайрлашиб, машинадан тушиб, икки юзи қизарганча яна атрофга олазарак қараб, уйлар тамон кетди.

Машина яна ўз ўрнидан қўзғалиб, тез орада кўринмай кетди.

 ****

Ҳамма нарсани оддийлигича қабул қиладиган, кўз ўнгида нимаики рўй бераётган бўлса уни борлигича хис қиладиган, "замон ўзгаряптида" деб қўя қоладиган инсонлар бу холатни кузатиб туриб, хеч нимадан хайратланмасдан эътибор бермаслиги бор гап. Нари борса, "Икки севишган ёшларда" дейиши табий холдир.

Лекин, мен буни оддийгина "севги" деб, билмадим.

Бундай холатни кўриб ўзимни ҳам қизим борлигидан, қачондир вақти келиб манашундай холат юз бериши мумкинлигидан қўрқиб кетдим.

Бу кузатганларим севги эмас, бу ахмоқлик, ёшликдаги бебошлик. Нотўғри йўл, нотўғри танлов!

Нима учун нотўғри йўл эканлигини, хаётий кузатувларим орқали тасвирлаб бераман, агар ошириб юборган бўлсам, фикрларингизни комментда кутарман.

Ўзига бино қўйган, "дунё менинг қўлимда" деб биладиган олифта йигитча хақида фикр юритсак. Гапиришдан аввал, айни ўша ёшдаги шахсий хаётим хақида қисқача хикоя қилиб бераман.

****

Мактаб давримизда бизда ҳам севги бўлган, ўртоқларга қўшилиб ўзимизча синфдош қизларга ёки ўзимиздан қуйи синфда ўқийдиган қизларга гап ташлаганмиз, хат ёзганмиз, учрашганмиз, лекин ўзимизнинг шахсий машинамизда сайр саёхат қилмаганмиз. Машинани ўзи бўлмаган, хатто "икки ғилдиракли велосипедим ҳам йўқ эди" десам адашмайман.

Ўқишга тайерланиш учун етти саккиз километр узоқдаги қишлоқда яшайдиган математика ўқитувчисиникига пиёда бориб келар эдим. Қиш келиб кунлар совиб қолганида, онамнинг раҳми келди. Рўзғорга кунига уч тўртта тухум бериб турадиган олтита товуқни сотиб, менга велосипед олиб беришликни дадамдан илтимос қилдилар. Дадам бўлса, "Ўғил болага жин урармиди, қўй шу товуқларни сотиб нима қиласан, пиёда бориб келаверадида" дедилар. Лекин, онам барибир сўзларида қаттиқ туриб олдилар. Ва нихоят дадамни кўндирдилар.

- Мен бозорга тўртта товуқни сотгани бормайман, она бола ўзларинг нима қилсаларинг қилинглар, - дедилар аччиқланиб.

Якшанба куни, товуқларнинг оёқларини боғлаб, укам билан бозорга отландим. Янги велосипед олишимдан хурсанд бўлсамда, эрталаблари тухум қуймоқсиз мактабга боришимни ўйлаб бир куйинар эдим.

Янги велосипедга товуқларнинг пули етмайди. Минилгани эса ўша пайтда 18000 сўмларга берар эди. Демак, олтита товуқни хар бирини 3000 дан сотишим керак. Тушликка қадар укам билан бозорда товуқларни ушлаб ўтирдик. Деярли харидор йўқ, бўлгани ҳам арзон нархда сўрайди. Қарасам укам совуқ қотди.

- Бор уйга сен кетавер, мен ўзим сотиб бораман, -дедим.

Жонидан совуқ ўтиб кетган шекилли, айтишим билан ўрнидан туриб уй тамон шошилди.

У орада, бозордаги одамлар ҳам сийраклашиб қолган, харидор деярли йўқ хисоби, фақатгина олиб сотар бир иккита опа ўтирибди. Улар ҳам кетиб қоларди, лекин бизга ўхшаб пул зарурларни кутиб ўтирибди. "Зерикканидан арзонроқ нархга сотиб кетар" деган илинжда. Лекин, "мен бўш келмайман" дедим ўзимга ўзим. Шундай дейишга дейману, умуман харидор бозорда қолмаганидан нима қиларимни билмай қоламан. Велосипед олишга бўлган иштиёқ ҳамон сўнмаган, шу товуқларни тезроқ сотсаму, орзу қилган велосипедимни олсам.

Укам кетганига бир соат бўлиб бўлмас, укам билан дадам қайтиб келди.

- Ҳа нима гап?- сўради дадам.

- Тинчлик, сота олмадим, - дедиму кўзимдан бир томчи ёш сизиб чиқди. Билмадим орзуим амалга ошмайдиган бўлиб турганлиги учун аламданми ёки оёқларимдан ўтиб кетган совуқнинг азобиданми кўзим ёшланиб кетди.

- Ҳа ўғлим а, -дедилар дадам, - пул топиш осон эканми? Шунинг учун ўқигин, одам бўлгин дейманда, ўқимишли одамлар ўғлим, совуқда бозорда ўтирмайди, кўп қаватли биноларнинг иссиқ хонасида, юмшоқ курсиларда ўтиради, - деди.

- Хўш харидорлар бўлдими? - яна сўради дадам.

- Ҳа бўлди... фақат жуда паст сўрадида, - деб жавоб қилдим.

Суҳбатимизни нарироқда кузариб турган олиб сотар опаларнинг бири ёнимизга келдида дадамга сўз қотди.

- Келинг ака, бу йигитча сизнинг ўғлингизми? Ёмон қаттиқ бола экан э, эрталабдан сўрайман бермади-я. Битта нархни ушлаб олган, "ундан арзонига сотмайман" дейди.

- Хўш қанча бермоқчисиз синглим? - деди дадам ўша аёлга юзланиб.

- Хар бирига икки мингдан 12000 бераман ака.

- Йўқ синглим, сизники ҳам эмас, бизники ҳам майли 2500 дан беринг, олинг ҳаммасини, шу йигитчага битта велосипед олиб берай, - деди дадам.

Олиб сотар аёл бироз ўйландида.

- Майли ака сиз айтгандек бўла қолсин, шу йигитчага раҳмим келди тўғриси, эрталабдан бери совуқда ўтирди-я, касал пасал бўлиб қолмасин яна, - деб кулиб қўйди.

Товуқларни пуллаб уйга қайтдик.

Интиқлик билан велосипед бозори бўладиган кунни кутдим.

Дадам билан бирга бозорга чиқдик.

Дадам бозордаги велосопедларни диққат билан кўриб чиқар, хар харда эгасини у ер бу ери тўғрисида сўроққа тутар эди.

Мен эса, бозордаги энг чиройли қилиб безатилган, рамалари рангли резина билан қопланган, списаларига хар хил чиройли нарсалар ўрнатилган велосипед қаршисидан жилмасдан турибман.

Дадам айланиб чиқиб, ёнимга келдида,

- Хўш ўғлим қайси бирини оламиз, - деди.

- Манабунисини, -дедим, шошилганча ерталабдан бери атрофида гирдикапалак бўлиб турган велосипедни кўрсатиб.

- Э буни нима қиласан ўғлим, усти чиройли қилиб безатилган билан темирлари пишиқ, пухтага ўхшамаяпти. Краскаси ўчиб кетган бўлсада, хов нарироқда турганини оламиз, ўша бақувватга ўхшайди.

- Дада, - деганча оёғимни тираб туриб олдим. Илтимос қилдим, хафа бўлгандек бўлдим, қисқаси дадамни кўндирдим.

Товуқнинг пулларига бироз қўштириб, танлаган велосипедимни олдирдим.

- Агар бир нарса бўлгудек бўлса, каллангни оламан а бола, эхтиёт қилиб мингин, - деб, бироз пўписа қилиб қўйдилар дадам.

Ўша кундан буён велосипедни учиртириб миниб дарсга қатнай бошладим.

Ора сирада яҳши кўрган қизимнинг ҳам кўчасидан ўтиб қўяр эдим.

Махалласи тамон бурилиб, мақтанганча ўзимча кибор билан гердайиб, гохида икки қўлимни рулдан қўйиб юбориб худди цирк артистларидек велосипедни бошқариб кириб борар эдим. Ховлисининг дарвозасига яқинлашганда эса, кибор ва гердайишдан асар ҳам қолмас эди. Эндигина тўртинчида ўқийдиган ўғил бола укасини кўриб қолсам ҳам қўрқиб, юрагим така пука бўлиб кетар эди. Битта битта педални босиб, секин миниб келаетган бола, мингга қўйиб (тез юришни шундай дейиларди, хозир ҳам шундай менимча) қочиб қолардим.

Бир куни ўша велосипедда дарсга кетаётсам, мендан анча гавдали, оғир вазнли, курашчи, полвон бир ўртоғим йўлимдан чиқиб тўхтатиб қолди.

- Ҳа ўртоқ қаёққа?

- Дарсга, - дедим мен.

- Йўл йўлакай, мени далага ташлаб ўт, -деди тўсатдан.

Йўқ дейишни ҳам билмайман, ҳа дейишни ҳам. Бирпас ўйланиб қолганимни сезган дўстим.

- Хохламасанг пиёда ҳам кетавераман, янги велосипедда юриш қандай бўларкин дегандимда, - деди, бироз норози ва пичинг охангда. "Янги велосипед" деганда, велосипедимни янгилигига шубха қилиб гапиргандек бўлди назаримда. "Янгилигини, бақувватлигини унга кўрсатиб қўяман" дедимда, олдимга чиқариб олдим.

Йўлда кетиб борар эканмиз, ичимда қора қиринди ўта бошлади, "ишқилиб бир бало бўлмасинда, велосипедимга бир нарса бўлса, аниқ дадамда ўламан" деган ўйлар миямда чарх ура бошлади. Чунки, ўртоғим велосипедга сакраб минаётган вақтда рамаси сал эгилгандек туйилдида назаримда. Йўқ худога шукр, ўртоғим тушадиган манзилга оз қолди. Тириқ этгани йўқ, кўз тегмасин, бир текисда елиб бормоқдамиз. Энди етдим деганда, бирдан йўлдан кичик бир бир чуқурча чиқиб қолса бўладими, рулни бура олмадим, велосипедни олди ғилдираги чуқурчага тушиши билан ғарс этиб рамаси узилиб велосипедим иккига ажраб кетса бўладими.

Иккиламиз ҳам асфалтда йиқилиб ётибмизу, бир биримизга қараб на кулишни биламиз на йиғлашни.

Танамда қаттиқ оғриқ сезилиб турсада, ичимдан "энди дадамдан ўламан деган фикр" қийнамоқда.

Дадамнинг бозордаги гаплари қулоғим остида жаранглай бошлади, "Бунинг нозикка ўхшаяптида ўғлим.... Агар бир нима бўлса каллангни оламан а бола.... Эхтиёт қилиб мингин". Эҳ аттанг а, мен бу касофатни чиройига учибман а. Дадамнинг гапига кирмаган эканман, улар бир нарсани билмаса гапирмас эди. Энди нима қиламан?

- Сен айбдорсан, дедим шартта ўртоғимга айбни оғдариб.

- Ие жиннимисан, нега мен айдор бўламан? "Мени олиб кет" деб, мажбурламадимку!

- Йўқ барибир сен айбдорсан, агар сени миндирмаганимда тинчгина дарсимга кетган бўлардим. Ўн ўн беш дақиқа ўртоғим билан ёқалашдик ҳам. Сал ўзимизга келгандан кейин, бошимни чангаллаганча сўз қотдим.

- Энди нима қиламиз ўртоқ?

- Қайдам, нима бўлса бўлди уйингга олиб борамизда.

- Жинни пинни бўлганмисан, хозир ши ахволда олиб борсам, дадам нақ калламни олади-ку, дадамни биласанку жахлларини!

- Хўш нима қиламиз унда?

- Устага борамиз, узилган жойини улаймизда устидан яна рангли резина қоплаб қўямиз.

- Йўқ мен бормайман, далада қиладиган ишларим кўп, сен ўзинг боравер, - деди ўртоғим. Унинг бу гапидан тумшуғига бир туширгим келди-ю, ундан қайтиши мумкин бўлган жавобдан қўрқдимда, унинг билаклари жуда бақувват. Сал паст кетиб илтимос қилиб кўрдим.

- Жон ўртоқжон, мени бу ахволда ташлаб кетмагин, бир ўзим эплай олмиманда ахир, ёрдамлашворгин, сени уста танишларинг кўпку!

Бир нарса қилиб уни кўндирдим. Икки ўртоқ бир велосипедни иккига бўлиб олиб, хар бир бўлагини ерда судраганча уста тамон кетдик. Аксига олиб биз билган усталар эплай олишмади. Кейин бошқа қишлоқлардаги усталарни сўраб суриштириб кетдик. Ўша куни тушлик ҳам қилмадик. Катта кўчаларда велосипеднинг икки бўлагини судраганча кечга қадар қишлоқларни кездик. Бахтга қарши мақсадимизга эриша олмадик. Кун ботиш арафасида ўзимизнинг қишлоққа етиб келдик. Хамон ўша ахволда иккига бўлинган велосипед билан. Уйга яқин жойдаги устахонага  "эртага олиб кетаман" деб велосипедни қўйиб уйга тарқалдик. Эрталабдан кечга қадар пиёда юриб, чарчаб, холдан тойиб, йиқулгудек холатда уйга кириб бордим. Кечгача йўқ бўлиб кетганимдан хавотир олиб ўтирган онам, ўша кунги холатимни кўрим, "дод" деб юборгудек бўлдилар. Дадамнинг хали ишдан келмаганидан фойдаланиб, бўлган воқеани рўй рост айтиб бердим. Онам бечора бир икки дакки бергандек бўлдиларда, барибир она эканларда юраклари юмшади, қорнимни тўқлаб ўз уйимга киргизиб юборди. Чарчаганимдан тезда ухлаб қолибман. Эрталаб дадамнинг чақириғидан уйғониб кетдим.

- Иқбол.

Кўзларимни ишқалаб, "хозир бошланади" деганча қўрқа писа, секин-секин қадам ташлаб, ховлига чиқдим.

- Ҳа дада, - дедиму, шоша пиша у кишининг қўлига қарадим, "менга отгани бирор нарса олмаганмикинлар ишқилиб деган ўй биланда" хозирча хеч нима йўқ ёки тез қараб яна бошимни пастга эгиб олганим учун кўзим тушмади.

- Велосипедингни қайси устада қолдирдинг?

- Алимардон аканинг устахонасида, - дадамнинг оғир ва вазминлик билан сўраганидан хайронман.

- Хўп майли, сен бугунча дарсингга пиёда бориб кела тур, мен унгача устахонадан велосипедингни олиб таъмирлатиб қўяман...

Бу гапларга ишонишимни ҳам билмайман, хурсанд бўлишимни ҳам. Нарироқда турган онамга юзландим. Улар менга қараб кўзларини қисиб қўйдилар. Демак ҳаммаси яҳши. Дадам уришмайдилар. Шу пайт онажонимни қанчалар яҳши кўриб кетганимни билсангиз эди. Укамдек эркатойроқ бўлганимда югуриб бориб қучоқлаб олиб юзларидан ўпиб миннатдорчилик изхор қилган бўлардим ўша он. Афсуски, ундай ҳам қила олмайман.

Дадам ишга чиқиб кетар эканлар, ортларига бурилиб,

- Ҳа айтганча, "ўшанда бошингни оламан" деб пўписа қилганимда,сени калтаклашни назарга олиб айтмаган эдим ўғлим, "нарсанинг қадрига етгин, хеч нима ўзича пайдо бўлмайди, уни асраб авайлагин" деган мақсадда айтган эдим, эрталабда бўлган воқеани келиб тўғрисини айтганингда мен сени уришмаган бўлар эдим, бундан буён ўзингча бир иш қилмагин, фақат тўғриси сўз бўлгин ўғлим, - деб чиқиб кетдилар.

*****

Хикоямни қисқароқ қиламан дегандим, чўзилиб кетди. Бунинг учун узр сўрайман.

Энди юқорида келтирилган йигитчага тўхталадиган бўлсак.

Машина олиш осон иш эмас. Велосипед олгандек, тўртта товуқни олиб чиқиб сотса машина бериб юбормайди. Бу ёшда эса "ўзи меҳнат қилиб, ишлаб топган пулига машина олган" деб ҳам бўлмайди. Бу йигитчага ё дадаси олиб берган ёки дадасидан яшириб машинасини олиб қочган. Бу болакай ушбу машинани на қадрини билади на қимматини. Ўртоқларини ёнида ёки айрим "қизчаларига" ўзини кўз кўз қилишнигина билади холос. Хатто машина бошқаришни тузук қуруқ бошқаришни билмай туриб, қулоғида телефон билан машина бошқаради. Жуда кўп бор эшитяпмиз, кўряпмиз шундай ёшдаги йигитларнинг бахтсиз ходисаларга рўпаро бўлишларини. Ўртоғига мақтаниб ёки ёнида ўтирган қизига мақтаниб, тезликни меъёридан ошириб юборадида қарс этиб бир жойга уради. Бир жойга урса майли, ўзига хеч нима қилмаса бас, лекин йўлда кетаётган бир бегунохни хаётига зомин бўлаётганлар қанча?

Шундай йигитчаларнинг ота-оналарига хайронман???

Фарзандларига "каллангни оламан" деб пўписа ҳам қилиб турармикан?

Нарсанинг қадрига етишга унашармикан?

*****

Энди уларнинг севгиларига назар солайлик.

Мен ўзимни "яҳши одамман, яҳши тарбия кўрган маънивиятли инсонман" деб хисоблайман.

Яшириб ўтирмайман, ўзимни фаришта мисол ҳам кўрсатмоқчи эмасман, рўй рост айтаман, мана шундай маънавиятли инсонда ҳам севган қизлари беш олтита бўлган. Замон, вақт, маконлар ўзгариши билан севадиган қизлар ҳам ўзгариб борган. Уйланганимга тўққиз йил бўлди, икки нафар фарзанднинг отасиман, лекин шу вақтга қадар бирорта инсондан "роса қизлар билан севишиб севишиб охири битта севганига уйланган бу Ромео" деган хақоратомуз, юзимни ерга қаратадиган гап эшитмадим, бундан кейин ҳам эшитмасам керак, чунки хотинбоз эмасман, уйланмасимдан аввал севишганман, уйланганимдан кейин эмас.

Бу билан нима демоқчиман? Ўғил болага кўп қизлар билан севишиб юриш айб эмас, гунох бўлиши мумкин, лекин одамлар наздида айб иш хисобланмайди. Йигитларнинг кўп қизлар билан севишиб юриши ҳам ишонарсиз холат эмас, бу хар бир эркакнинг иллати. Ўша йигитча бугун бу қизчани машинасига ўтқаздими, аниқ айтаман эртага бошқасини ҳам ўтқазади. Қиз болага қийин, умуман олганда қиз болаларга қийин.

Биз европада яшамаймиз, биз ўзбекмиз, биз мусулмонмиз.

Бизнинг қизларда ибо бор.

Бизнинг қизларда хаё бор.

Бизда орият бор.

Бизда номус бор.

"Биттаси билан роса юрган, хатто машиналарида қаерларнидир сайр қилган деган гап чиқса", билингки яҳши хонадондан эсли хушли ўғлига сўраб, совчи бўлиб келмайди.

Атиги икки уч йиллик чиройли хаётни деб, бир умрлик умр йўлдош танлашдан адашиб қолманг қизларжон!

****

Яна кўп ва хўўп маслахатларим бор эди-ю, чўзилиб кетяптида, "оххо жуда кўп экан" деб ўқимай ўтиб кетмасин деган мақсадда шу ерда тўхтатиб қўя қолдим. Насиб бўлса кейингиларида яна шу мавзуга тўхталарман.

Иқбол Юсуф.

02.05.2014 й.

Бир мухаббат тарихи.

Касалхонадиги суҳбат:

- Мен жуда жуда истаган эдим, - деди аёл базўр эрининг юзига қараб.

- Нимани истаган эдинг, айт гўзалим! - деди эр, аёлининг синиқиб кетган юзларини кафтлари билан силаб.

- Мен сиз билан ўғлимизни, ўзимиз орзу қилганча биргаликда катта қилиб, уни камолини кўришни истаган эдим. Бахтли бўлиб бирга яшашни истаган эдим.

- Ҳали ҳам бахтлимиз, ҳа бахтли бўламиз, биргалашиб ўғлимизни катта қиламиз. Бир зумда нотўғри хаёлга борма жоним!

- Шундай дейсизку, лекин кўнглим сезмоқда ахволим жуда оғир.

- Асло!!! - Қичқириб юборди эри, - бу сўзни оғзингга олма,сен албатта соғайиб кетасан, биз бахтли бўламиз.

- Дадаси ўзингизни алдаманг, жуда яҳши билиб турибсиз, касалим кундан кунга оғирлашмоқда, менимча умид йўқ!

- Эй Худо! Нега умид йўқ дейсан? Ахир сен каби беморларнинг қанчаси соғайиб кетган. Яҳши ният қил, албатта соғаясан.

- Билмадим жоним, билмадим. Кўзим етмаяпти.

- Яҳши ният қил, ҳали ҳаммаси яҳши бўлади, - аёлининг ахволи ёмонлигини сезсада, унга далда бўлиб, кўнглини кўтармоқчи бўлди.

- Дадаси сиздан илтимос, менга сўз беринг!

- Қандай сўз?

- Мени диққат билан тингланг ва менга ваъда беринг, ана ўшанда мен хотиржам ўламан, қабримда тинч ётаман.

- Бўлди бас қил, - аёлининг оғзини кафтлари билан ёпишга уринди, - илтимос жоним ўлим номини тилингга олма, илтимос хаётим.

- Сўзларларимни бўлманг жоним, гапларимни тингланг, мен бу оламни тарк этсам, ўғлимиз жуда ёш унга она мехри ва яҳши парвариш керак. Ўғлимиз учун бир иш қилишингиз керак!

- Нима десанг дегин, лекин ўламан дема, сенсиз мен ҳам яшай олмайман. Сенсиз бу дунё менга ҳам қоронғу! Нима десанг қиламан айт жоним, лекин ўламан дема!

- Менга сўз беринг, илтимос сиздан!

- Сен яшайсан.

- Хўп мен яшайман, лекин хозир сиз менга ваъда беринг, айтганларингни бажараман деб сўз беринг!

- Сўз бераман.

- Мендан кейин уйланишга ваъда беринг, ўғлимизга менга ўхшаган она олиб келишга ваъда беринг!

- Ахир қандай қилиб, мен сендан бошқасини сева олмайманку!

- Севманг, аммо мажбурсиз, ўғлимиз келажаги учун мажбурсиз.

- Яҳши ваъда бераман, бўлди энди бу хақда бошқа гапирма!

Эрининг ваъдасидан кўнгли тўлган аёл, секингина ўрнидан қўзғала бошлади.

- Қўлларимдан ушланг!

- Умрим охиригача шу қўлларингдан тутаман!

- Мени бағрингизга босинг!

- Хўп жоним, сен уринма!

Аёл эрининг бағрида ўзини эркин хис қилди. Бир зумга бетоблигини унутди. Қулоқларига шивирлади.

- Мен сизни севаман!

- Мен ҳам севаман жоним!

- Энди армоним йўқ!

- Нималар деяпсан? Бу орада аёл кўзларини юмди. Эрнинг бағрида, севгилисининг, аёлининг жонсиз танаси қолди.

Аёли ёруғ оламни эрта тарк этди.

"Дод" деди эр.

*****

Қирқ беш йил ўтиб эр, аёлининг қабри ёнига келди.

- Қара мен шунча йил яшадим. Яна қанча йил яшайман билмайман. Доим сенга берган ваъдам учун яшадим. Сўзимни устидан чиқдим. Ўғлимизга яҳши қарадим, меҳрибон ота бўлдим. Ўғлимизни ўқитдим. Уни уйлантирдим. Неварали бўлдим. Қиз неварамга сени исмингни қўйдим. Қуйиб қўйгандек сенга ўхшайди. Сени исминг билан уни чақираман. Сен қайтиб келгандексан. Унинг кўзлари, юзлари сени доим менга эслатиб туради. У 16 ёшга тўлди. Жуда ақлли қиз бўлган, умри сеникига ўхшамасин илойим. Бир ваъдамни бажара олмадим. Сен айтгандек бошқа аёлга уйлана олмадим. Мени кечир. Сендан бошқа аёл билан яшай олмас эдим. Сенсиз бу хаётда жуда қийналдим. Сени бу хаётда бахтли қила олмаганимдан қийналдим. Рухинг ором топиши учун харакат қилдим. Ўғлимизга ҳам ота ҳам она бўлдим. Биламан сени рухинг доим ёнимда бўлган, сен ҳаммасини кўриб тургансан ва бундан хурсанд бўлгансан.

Энди сени ёнингга борадиган кунни кутиб яшамоқдаман.

Аёлининг қабридан тупроқ олиб юзларига суртди. Тўйиб тўйиб йиғлади.

- Мен сени жуда жуда соғиндим. Мен сени доим севиб келганман, сен билан ўтган бахтли кунларимизни хеч қачон унутмадим, хар сафар сени севаман деганимда "алдаяпсиз" дер эдинг, йўқ мен алдамаганман, севишимга Оллох гувох, қара ахволимга сенсиз холим хароблашиб бормоқда. Яқин орада сен билан учрашаман.

*****

Ўғли дадисини тушликдан сўнг қабристондан топди. Қирқ беш йил аввал оламдан ўтган онасининг қабри ёнидан топди. Бу вақтда дадасининг жони узилган эди.

Иқбол Юсуф хамда Зухро синглимизнинг Озарбайжон тилидан таржимаси.

29.06.2014 й.