Ўлим хақ

Бир йилдан бери кунда бир ёки икки-уч маҳал ўлим хавф солади (шунақа касал бўлганман). Ўлиб қолишдан қўрқаман. "Тайёр эмасман" деб ўйлайман. Намоз ўқий бошладим, лекин кўнгил ўлгир тинчимади.  Қўрқавердим. Куни кеча Муслимахон қизимга, Қуръоннинг хохлаган бетини очиб ўқитиб кўрдим, адашмай, тутилмай ўқиб берди. Негадир ўлимдан қўрқмаяпман энди.

Кондуктор, балиқ, арча

- Ўғлим хали ёшсан, Насибага она керак. Яҳшилаб ўйлаб кўр! Нодира энди қайтмайди! Бир умр ҳам ота ҳам она бўлиб яшай олмайсан! Мен қариб қолдим, хар доим иссиқ совуғингдан хабар ололмайман, уйланишинг керак болам!

Онаҳон сўққабош бўлиб қолган ўғлидан хавотир олиб, яна уйланиш масаласида сўз очди.

- Онажон яна шу гапни бошладизми? Сизга айтгандимку ҳали уйланишга тайёр эмасман деб, - Акбарали онасинидан бу гапни кунда кун ора эшитаверганидан бироз эриш туйилаётганди. Чойини апил-тапил ичди-ю, ишга кеч қолаётганини айтиб, кўчага ошиқди.

***

Акбарали ва Нодира бир институтда ўқиди, ўқиш давомида аҳду паймон қилишди. Ўқишни битириб Акбарали Нодираникига совчи юборди. Икки томондан рози-ризолик олиб, никоҳ ўқитишди. Уч-тўрт йил фарзандли бўла олмадилар ва ниҳоят тўйларига беш йил деганда Нодира бўйида бўлди. Бу хабарни эшитган барча қариндош-уруғ хурсанд бўлишди. Акбарали ва Насиба ҳаммадан ҳам кўпроқ суйинишди. Ҳомиладорлик вақти Нодирада жуда оғир кечди. Ҳомила олти етти ойлик бўлганида шифкорлар жарроҳлик йўли билан олиб ташлашни таклиф қилишди. На илож бу таклифга ҳамма рози бўлди, лекин биргина Нодира ҳаммадан устун келди. "Мен албатта туғаман!" деб, туриб олди. Шифокорлар, "Чақалоқ жарроҳлик йўли билан дунёга келади, жарроҳлик амалиётида эса онадан айрилиб қолиш хавфи бор!" деб қайта-қайта таъкидлашса ҳам Нодира кўнмади.

- Майли менга нима қилса ҳам розиман, чақалоқни жонини сақлаб қолсаларинг бас! - деб, аҳдида қатъий туриб олди.

Ой куни яқинлашди. Нодиранинг барча яқинлари, айниқса Акбарали катта бир ҳадик билан тўлғоқ вақтини кута бошлади. Вақт келди. Нодира жарроҳлик столига ётқизилди.

Ташқарида барча яқинлари тинмай дуода бўлди.

Орадан бир қанча вақт ўтиб, жарроҳлик хонасининг эшиги очилиб, эшик ортидан бош жарроҳ кўринди. Шифокорни кўриши билан Акбарали ёнига югуриб борди:

- Ака Нодира яҳшими? - биринчи сўзи шу бўлди унинг.

- Табриклайман қизалоқли бўлдингиз! - деди шифокор,  бироз чарчоқ ва хоғин овозда.

- Ака Нодира яҳшими? - қизли бўлганлик хабарини деярли эшитмади ҳам.

- Бардам бўлинг ука! Қўлимиздан ҳеч нима келмади, онасини сақлаб қола олмадик...

Акбаралининг кўз олди қоронғулашиб, қўлларида қалтироқ турди, шифокорнинг сўнгги сўзлари эшитилмай қолди.

- Э Ҳудо!

Нодиранинг туҳфаси деб қизалоққа Насиба деб исм қўйишди.

***

Акбарали автобусга чиқиб ойнага яқин бўлган ўриндиққа ўтирди, нигоҳларини ойна орқали кўчага қадаб бироз ҳаёлга чўмди. Нодирани ёдга олди. У билан ўтқизган кунларини хотирлади. Хар куни мана шу йўлдан институтга бир автобусда қатнар эди. Нодира кейинги  бекатдан чиқар ва биргалашиб институтгача суҳбатлашиб кетар эдилар. Қайтишда эса, суҳбатларини давомлатиб яёв қайтишни ҳуш кўрардилар.

Ўша кунларни ёдга олиб, Акбаралининг киприклари намланди. "Қани энди вақт саккиз йил ортга сурилса-ю, кейинги бекатдан яна Нодирани автобусга чиқаётганини кўрсам, у билан худди талабалик давримиздагидек хазил-хузул қилиб гаплашиб кетсак" деб ҳаёл сурди.

- Кечирасиз! Ўғлимни ёнигизни олиб кета оласизми? Тиқилинчда одамларни оёғи остида қолиб кетяпти, - майин ва ширали бўлган бу овоз Акбаралини ҳаёлини бузди. Ойнадан кўзини олиб, чақирув бўлган томон юзланди. Қаршисида оппоқ юзли, кўзлари бироз синиққан, қўлида бир даста чек қоғоз кўтариб олган ёшгина жувон, болакайни елкасидан ушлаб олганча турарди.

- Хўп бемалол, қани келчи болакай!

- Раҳмат! - деб, ўғлига бироз жилмайган куйи, - Мен хозир-а ўғлим автобусни бир айланиб чиқай, келаман олдингга! – деганча, автобуснинг бошқа томонида кетаётган одамлар орасига сингиб кетди.

- Ассалому алайкум! - деди болакай. Жуда ҳам ёқимтойгина бўлгани учун Акбаралини эътиборини ўзига тортди ва  уни суҳбатга чорлади:

- Ваалайкум ассалом! Исминг нима ўғлим?

- Жаҳонгир, - деди болакай оғир вазминлик билан.

- Мактабга кетяпсанми? - деди Акбарали болакайнинг орқасига илиб олган сумкасига ишора қилиб.

- Ҳа, - деди болакай.

- Нечинчи синфда ўқийсан?

- 3- синфда.

- Баҳоларинг неччи? - қизиқиб яна саволга тутди Акбарали.

- 5 амаки.

- Ҳа яшавор! Ўғил бола дегани мана бундоқ бўлибди. Кондуктор аёл ойингмилар?

- Ҳа ойим, яқинда автобусга кондуктор бўлиб ишга кирдилар.

Бу вақтда автобус шахар марказидаги байромона усулда безатилган катта Арча ёнидан ўтаётган эди.

- Вой ана арча!- беҳосдан қичқириб юборди болакай.

- Амаки сизни ҳам болаларингиз борми? - энди савол бериш навбати болакайга етди.

- Ҳа бор! - деди Акбарали.

- Сиз ҳам уларни Янги йил арчасини айлантиришга олиб чиқасизми?

- Хозирча йўқ, чунки у ҳали жуда ҳам ёш.

- Ҳа шунақами, мени дадам хар йили олиб чиқардилар.

- Демак, даданг жуда яҳши эканларда!

- Ҳа улар, жуд-да ҳам яҳши! Ҳамманинг дадасидан ҳам яҳши!

Дадасини мақташидан қувониб, у хақида сўрамоқчи бўлди.

- Даданг ким бўлиб ишлайди?

- Дадам хозир ишламайди. У киши йўқ!

- Ие бу нима деганинг? Нега йўқ?

- Мен мактабга кирган йили бизларни ташлаб кетган. Мен уларни жуда соғинаман.  Ота-онаси ажрашиб кетган бўлса керакда деб ўйлаб, ноўрин савол бериб қўйганидан хижолат чекди. Болакайни кўнглини кўтариш учун, гапни бошқа ёққа бурмоқчи бўлди.

- Кўп куйинма Жахонгир, даданг хали келади, яна сени Янги йил арчасига олиб чиқади.

- Йўқ энди улар келмайди, ойим айтганлар, дадангни соғинсанг осмонга қара улар ўша ерда сенга қараб турибди дейди.

Болакайни гапларини эшитиб, Акбаралини кўнгли бузилди. "Демак, дадаси худди менинг Нодирам сингари бу ёруғ оламни эрта тарк этган" деган таҳмин қила бошлади.

- Зерикмай ўтирибсизларми? Ўғлим сизга савол беравериб чарчатиб юбормадими? - боласини бегона одамга ташлаб кетганидан хижолат бўлиб, кела солиб узр сўрай кетди кондуктор аёл.

- Э йўқ аксинча, бу болакай жуда ақлли экан, мазза қилиб гаплашиб кетяпмиз.

Исмингиз нима?

- Зилола, - деди, уялибгина.

- Ҳа яҳши, мени исмим Акбарали  танишганимдан хурсандман, Зилола энди менга узр, бекатим яқинлашиб қолди, кейинги сафар Жаҳонгир билан суҳбатимизни яна давом эттирамиз, хозирча хайр ўғлим!- деди-да, ёқимтой болани бошидан силаб автобус эшиклари томон кетди.

***

Шу-шу улар тез-тез анашу автобусда учрашадиган, Жаҳонгирни ўз ўғли сингари кўриб, онасига ҳалал бермаслик учун уни ўзи билан тушадиган бекатигача олиб кетадиган бўлди.

Зилола ҳам чекларини янги чиққанларга тарқатиб бўлгач, Акбарали билан кетаётган ўғлини олдига борар, ўғли сабаб иккиси бироз суҳбатлашадиган бўлишди.

Акбаралини бир савол қийнар эди, турмуш ўртоғи нима сабабдан бу дунёни тарк этган бўлиши мумкин? Касалликми, автохалокатми ёки бошқа бир сабаб биланми? Жаҳонгирдан сўрамоқчи бўлди-ю, лекин ботина олмади, яна ярасини янгилаб, дадасини ёдига солиб қўйишни ўзига лозим топмади.

Зилолани ўзидан сўраб оламан деган фикрга келди.

Бу орада Зилолани бева эканлигини, ўғли билан қизлик уйида акаси ва унинг оиласи қаторида уч хонали квартирада бирга яшашлигини, акасининг топиш тутиши ҳам ўзига яраша эканлигини ва шу сабаб рўзғорга ёрдами тегиши учун кондукторлик қилаётганини Зилоланинг ўзидан сўраб билган эди.

- Зилола кўнгилга олимасангиз, бир саволим бор эди.

- Эримдан кейин "оғзини этак билан ёпиб бўлмайлиган айрим одамлардан" жуда кўп ситам кўрдим-ки, хозирда унча бунча гап сўзларга эътибор ҳам қилмайман, кўнглимга ҳам олмайман.

- Унда яҳши! Турмуш ўртоғингиз нима сабаб оламдан ўтганлар?

- У киши жуда кўп ишлар эдилар, бўш вақтлари жуда кам эди. Ўртоқлари билан ҳам чойхонага вақт топа олмасдилар. Байрам арафаси ишидан икки кунга жавоб бўлди, Акбаралини байрамга олиб чиқаман деб ваъда қилганди, ўртоқлари дам олишини қаердан эшитишди-ки, дарҳол у кишига телефон қилиб, анҳорга балиқ тутишга бориб, биргалашиб дам олиб келишни айтишди. Бу ёқда ўғлига ваъда бериб қўйган, у ёқда анчадан буён бирга хордиқ чиқара олмай юрган қадрдон ўртоқлари. Иккиланиб қолди. Ўшанда биргина сўз билан, "Ўғлингизга ваъда бергансиз дадаси" деб, олиб қолсам бўларди мен аҳмоқ, лекин индамадим, қаршилик кўрсатмадим ҳам, "бормасам бўлмайди, дам ҳам олиб келаман" деди-да, ўртоқлари билан шахар ташқарисига чиқиб кетишди.

- Хўш балиқ овида бирор кўнгилсизлик бўлдими?

- Афсус ўша куни икки оёқда хонадонимиздан чиқиб кетган инсонни кечга бориб шум хабари келди. Балиқ овига бориб, қармоқда балиқ тутишга тоқати етмай, қайсидир ўртоғининг гапи билан анҳор ёқаси бўйлаб ўтган кучланиши катта бўлган токдан сим улаб бир учини анҳорга ташлабдилар. Оз-моз кайфи ҳам бўлган экан. Кучли ток сабаб, анҳордаги балиқлар карахт ахволда сув юзасига чиқа бошлаган. Қайси ҳаёл билан бўлиб, бу киши ўзини сувга отган, натижада ток уриб, ўша жойнинг ўзида юраклари уришдан тўхтаган.

- Жуда ҳам аянчли воқеа, афсус, сизга сабр берсин синглим! - деб, Акбарали Зилолага ҳамдардлик билдирди.

***

Акбаралани онаси бу гал ўғлини уйлантиришга кўндиришнинг янгича усулини топди. Хар доимгидек, ишдан келиб овқатланиш учун ўтирган ўғлига сўз қотди:

- Акбарали ўғлим, сенга ҳушхабарим бор!

- Хўш онажон, айтингчи қандай хушхабар экан?

- Насибаҳон гапира бошлади, - деди, тиззасида олиб ўтирган чақалоқни эркалатиб.

- Жуда яҳши бўлибди-да, қани гапирингчи қизим! Битта "дада" деб қўйингчи  асал қизим! - қизининг тили чиққанидан қувониб кетиб, кетма-кет гапиртиришга урина кетди Акбарали.

- Қани жон қизим, битта "дада" денгчи!

- А-я, а-я!

Онаҳон ҳам неварасини гапиришини ўзи эшитмаган эди, шунчаки ўғлининг кўнглини юмшатиб, уйланишга кўндирмоқчи эди.

Насибанинг тили "она" деб чиқди, у тўхтамай "ая" дея бошлади.

Акбаралидан ҳам кўра, унинг онасининг кўз ёшлари селдек оқа бошлади.

Онаҳон ёноқларига оқаётган кўз ёшларини артиб:

- Энди онасини қаердан топиб бераман ўғлим?- бу гал жиддий сўроққа тутди онахон Акбаралини.

Акбарали бир муддат жим бўлди, бир дақиқада минг хил хаёл ўта бошлади. “Хар қанча уринмайлик болага ота, онани ўрнини, она эса отани ўрнини боса олмас экан-да!”

Ва ниҳоят Акбарали тилга кирди:

- Она, мен розиман!

- Шукр! Хайрият! Бўлмаса мен харакатимни бошлай а, айниб қолмасингдан бурун, бир иккита кўз остимга олиб қўйган қизлар бор.

- Шошманг онажон, кўз остингизга олганларингизни қўя туринг, қаерга совчиликка боришингизни мен биламан, - бироз онасидан хижолат тортганча.

- Биласан, вой ўғлим эй, айтчи қани ким экан у қиз?

- Яшайдиган манзилини билмайман-у, лекин қаерда ишлашини биламан! Хохласангиз, эртага мен билан бирга автобусга чиқинг, ўша ерда таништириб қўяман.

- Автобусда?!

- Ҳа шундай онажон!

****

Шундай қилиб, дўстимиз Кама Ноирнинг ажойиб танлови сабаб Жахонгир Янги йил куни дадаси билан Арча атрофида мазза қилиб айланадиган бўлди.

Ота ким ўзи?

Ота шундай зотки, у кишини оёқ кийимини кийиб кўрасан, сенга жуда катталик қилгани учун узоқроқ юра олмайсан, лекин барибир ўша оёқ кийимни кийишга, худди ўша инсондек бўлишга интиласан.

Уни уст-бошларини кийиб кўрасан, минаётган машинасини ҳам мингинг келади. Рулига ўтириб, худди ўша инсондек бошқариб кўрмоқчи бўласан.

Юрганда юришини, турганда туришини, ётганда ётганини ўхшатишга, унга тақлид қилишга уринасан.

Ота шундай зотки, кун бўйи меҳнат қиладиган, ишлаб пул топадиган, сени едириш учун, кийдириш учун, ўқитиш учун тинмай меҳнатда бўладиган захматкаш бир инсондир.

У кун бўйи меҳнат қилади. Кун-у тун рўзғор ташвишида бўлади. Иш давомида баъзи бир кўнгил хираликларга учрайди. Бошлиғидан сўкиш эшитиши мумкин, одамлар билан ўзаро келишмай қолиб таъбини хира қилиши мумкин, лекин уйга қайтаётиб хар қандай кўнгил хираликларни унутиб, сен учун дўкондан ширинликлар олиб кела оладиган инсон ҳам ота бўлади.
Хаёт ташвиши унинг юзидаги ажинлар билан бойитган бўлсада, сени кулгуингга, хурсандчилигингга шерик бўлиб, биргалашиб кула оладиган инсон ҳам ота бўлади.
Сени бағрига босиб, барча қийинчиликларни ташвишларни унутади.
Ота шундай инсонки, бирор кун ишдан қайтаётиб, ёнларини пайпаслаб, ширинликлар олмаганини билиб қолса, эшик остонасига келиб қолган бўлса ҳам яна қайтиб дўконга чиқиб сен учун ширинлик олиб кела оладиган ва бундан сира эринмайдиган, ҳеч қачон сен учун қилганларини миннат қилмайдиган зотдир.

Агар сен қўнғироқ қилиб қолсанг, хар қандай юмуш билан банд бўлмасин, уларни бир четга суриб сени тинглай олади, бирор нарса сўрасанг, қўлидан келганча харакат қилиб ўша илтимосингни бажаришга харакат қилади. Бажаради ҳам.

Бир жойинг шамоллаб қолса, бетоб бўлиб ётиб қолсанг, ўзини қўярга жой топа олмай қолади. Сен учун жонини ҳам беришга тайёр бўлиб қолади. Сен учун хар қандай иш қилишга ҳам қодир бўладиган ҳам отадир.

Ўртоқлари олдида сен билан мақтанади. Бу мени ўғлим дейди. Зурриётим, наслимни давомчиси деб атайди. Ўғли борлигидан фахрланади, қаддини ғоз тутади.
*****

Ўғил, сен ўша отани ўғлисан.

Вақти келиб катта бўласан, вояга етасан.

Қачондир дадангни оёқ кийимини кийишга бўлган иштиёқинг баланд бўлган бўлса, вояга етганинг сари, "ақлинг" киргани сари, ўша оёқ кийимни қўлинг билан ушлаб, пойини пойига қилиб тўғрилаб қўйишга ҳам хазар қила бошлайсан.
Эски, кераксиз буюм деб тасвирлайсан.
Уни кийими, миниб турган машинаси жудаям эски, ҳеч ким хавас қилмайдиган буюмлардек кўрина бошлайди кўзингга. Қараганинг сари бурнингни жийира бошлайсан.

Уни юриш туришидан, ўзини тутишидан уялгинг келади.
Ўртоқларинг билан  бирга турганингда олдингдан ўтиб қолишини, отанг эканлигини улар сезиб қолишини хечам хохламайсан.
Ие даданг шуми? - деган саволидан қўрқасан.

Эгнигга қимматбахо кийимларни кийиб олгансан, "ўртоқлари қаторидан қолмасин, улар олдида хижолатли бўлмасин" деб отанг ўзи эски чориқда қолган бўлсада, ўзи киймай сенга кийдирган. Сен қимматбахо кийимларни кийиб олиб, уларга мақтаниб қўйгансан, аслида ким эканлигингни отангни эгнидаги кийимлари орқали билиб қолишса, ўртоқларинг сендан нафратлана бошлайди, ўзларини "доираси"дан четлатиб ҳам юбориши мумкин. Шундан қўрқасан, "отанг шуми?" деб масхараомуз сўраганларида, сен "Бу амаки қўшнимиз бўлади, эркалаб ўғлим дейдида" дейишдан ҳам тоймайсан.

Улар телефон қилиб қолса, имкон қадар олмасликка харакат қиласан, "яна бир муаммо бор шекиллида ёки пул сўрасалар керакда" деб ўйлайсан. "Йиғилишдаман" ёки "иш билан бандман" деб, смс орқали ёзиб юборишинг ҳам мумкин.

Бирор жойи оғриб бетоб бўлиб қолса, ака-укаларингни излай бошлайсан, ўзингча хақиқатпарвар бўлиб, жигарларингга отангга қарашни тенг тақсимлай бошлайсан.
"Сен дори-дармонига ёрдан қил, мен озиқ-овқатига". "Сен бир кун бирга бўл, эртага мен бўламан".
Эртадан то кечга қадар у зотнинг бошида туришга сени вақтинг бўлмайди. "Дори-дармонини олиб бердимку, ўзим шарт эмасдир" деб ўйлайсан, аслида эса сени меҳрингга муштоқ бўлади. Сендан қувват олади.

Отанг ёшлигингда қилганларини, сен ўн бирини ҳам унга қила олмасанг ҳам бирор марта юзингга солмайди. Миннат қилмайди, ёмонликларингни унутиб, арзимас яҳшиликларингда кўнгли тоғдек кўтарилиб юбрадиган инсон бу -Отангдир!

Ота ана шундай, меҳрли-мурувватли инсондир!

Иқбол Юсуф.

Чўққи ва альпинист

Балоғатга етган қиз бола бир чўққи мисолки, уни кўрган йигитлар альпинист каби ўша чўққига интилаверади.

Чўққини забт этиш эса, ўша қиздан севги изхор қабул қилиш, яъни "Мен ҳам сизни севаман!" деган жавоб билан якунланади.

Йигитларнинг қизларга бўлган севгиси альпинист каби чўққини забт этиш билан белгилар эканман, билингки қизларжон, альпинист ҳеч қачон битта чўққи билан кифояланиб қолмайди. Ўз хаёти давомида камдан-кам альпинист биргина чўққи билан кифояланади. Бирини забт этиб улгурдими, бошқасини ҳам забт этгиси келаверади. Чўққини забт этиш қанчалик осон амалга ошса, янгисини забт этишга бўлгган қизиқиш тобора ортиб бораверади.

Айрим альпинистлар бор, бир йўла икки ёки учта чўққини бирваракайига забт этишни кўзлайди. Якунда эса, танлаган чўққиларнинг бирортасини забт эта олмай тоғу-тошлар орасида аросатда қолиб кетади, изсиз йўқ бўлиб кетади.

Яна бир альпинистлар борки, чўққини забт этиш уларнинг оддий эрмаги хисобланади. Улар ўзини қийнаб чўққига тирмашиб чиқишни лозим топмайди, улар бой, хар қандай техникадан фойдалана олади ва ўша техникаси орқали чўққининг устига юқоридан қўниб қўя қолади. Чўққига қўнгач,  турли туман чиқиндилар ташлаб ўзидан қора из қолдиришга уринади. Афсуски, кўплаб баланд тоғлар унинг макр хийласига алданиб, номсиз нишонсиз, изсиз дунёда қолиб кетади.    

Шу ўринда ўз эркини баланд тоғларга қиёс қилаётганим, қизларжонга маслахат.

Ўз чўққингизни забт этишига йўл қўйманг!

Чўққига интилаётган вақтда унинг йиқилишини, қояларга чирмашиб чиқаётган вақтда қўлларини қадоқ бўлишини кўриб унга рахмингиз келмасин.  Ўз иродангизни баланд тоғлардек мағрур, қоя тошлардек мустахкам, қаддингизни ғоз, қадрингизни устун қилиб тураверинг!

Ўша альпинист (йигит)нинг бутун хаёти давомида йиқилиб, туртиниб чиққани фақат сизнинг чўққингиз бўлсин!

Сизни забт этиш шунчалик мушкул иш бўлсинки, қайтиб бошқа чўққига кўз олайтирмасин!

"Топганим, чиқа олганим, куч-қувватимни етгани мана шу чўққи бўла қолсин!" деган тушинча пайдо қилинг, унинг наздида!

Охир-оқибат ўша чўққида бир умр қолиб кетсин!

Иқбол Юсуф.

Ижарачилар учун нимадур...

Хар ойнинг ўнинчиси яқинлашса халоватимни йўқотадиган бўлиб қолдим. Авваллари ундай эмасди, йил бошидан бери шундай вазият. Бунга сабаб, "шайтонқоғоз"нинг кескин ошиб кетганлиги бўлди. Дўкон ўзимники эмас. Ижарада туриб савдо қиламан. Хар ойда ўша "шайтонқоғоздан" тўртта нақд қилишим керак бўлади.
Бу йил ўтган йилгиларидан фарқли равишда савдо ҳам нисбатан пастроқ. Унинг камига шайтонқоғознинг қора бозордаги курси ҳам кундан-кунга ошиб бормоқда. Шу масалада дўкон эгаси билан маслахатлашиб олмоқчи бўлиб юрган эдим. Бу кетишда инқирозга юз тутишим ҳам ҳеч гап эмас. Илтимос қилиб келаси ойдан ўзимизнинг сўмда тўлаш таклифини бераман деб дўкон эгасини кутдим.
Пулни олиш учун бу гал, дўкон эгасининг ўғли келди, белгиланган миқдордаги пулни санаб оларкан, мақсадимни айтиш учун эндигина оғиз жуфтлаганимда, ўзи гап бошлаб қўя қолди.
- Ака, дадам дўконни ишларини менга топширди, бундан буёғига мен билан хисоб китоб қилаверасиз.
- Яхши ука!
- Айтганча, дадамни биласиз, озгина кўнгли бўшроқ, олдин бу қийматга қандай келишгансиз билмайман-у, лекин мен уни ўзгартираман, хафа бўлмайсиз.
- Хўш, хўш, - базўр ўзимни тийиб турибман.
- Кўнглингиз кўтарса келаси ойдан 600 доллордан берасиз, бўлмаса бошқа ижарачи топишимга тўғри келади, яқинда тўй қилдик биласиз, харажатлар ҳам анча катта бўлди, шунга бироз оширмасак бўлмайди.
- Ўзи ука сизлар билан келишиб нархни пастлатмоқчи бўлиб тургандим, сиз умуман кўтариб юбордингиз, хозир сизга берган пулни топишни ўзи ҳам осон бўлмаётган эди. Сизлар билан келишиб, тез-тез ўзгарувчан доллорда эмас, ўзгармайдиган, қатъий бир қийматдаги сўмга ўтқизиб олмоқчи эдим.
- Ие, - оғзини бир томонга қийшайтириб, масхара қилгандек кулди йигитча, - ака доллор юз мингга тушиб кетганда бундай демасдингиз-ку!
- Балки деярдим, лекин сизчалик ноинсоф эмасман! -дедим, ўзимдан ўн ёш кичик боланинг кулишларига тоқат қилолмай.
- Бу нима деганиз?
.... шу тариқа дўкон эгасининг ўғли билан бироз даханаки жанжаллашдик, якунда эса бошқа арзонроқ ижарага дўкон топиб чиқиб кетишга қарор қилдим. У кетгач, дўконни беркитиб янги жой қидирдим. Кўп юрмай, ижарага жой топдим, эгаси яхши инсон экан, ҳамма айтганларимни тўғри тушиниб, ўзим кўзлаган қийматдаги пулга шартнома қилишга ҳам келишиб олдик. Эртасига тонг сахардаёқ юк машинаси гаплашиб, уч тўртта хизматчи ёллаб, дўконга келдим.
Эндигина уч тўртта маҳсулотни машинага ортаётганда, ёнимизга машина келди, машина тўхтаб улгурмай, унинг ойнасидан бошини чиқазган кўйи "тўхтанглар, тўхтанглар!" деганча,  кечаги йигит жар сола бошлади.
- Тинчликмикан? -деган ўй билан хизматчиларга тўхтаб туришни буюрдим.
Кела солиб, қўли кўксида ҳамма билан бирма-бир саломлашди, унинг холатига назар солар эканман, кечаги жахлдор йигитдан асорат ҳам қолмаганини пайқадим.
- Ака бир четга ўтайлик! - четроққа бошлади йигитча.
- Хўш, нима гап?
- Ака минг бор узр, мен кеча катта хато қилиб қўйдим.
- Хато қилганизни биламан, - дедим, мен ҳам мағрур туриб.
- Ака илтимос, бирга ишлайверайлик, чиқиб кетманглар, жон ака!
- Тинчликми ука, кеча ана катта кўча деётган эдиз, бугун бошқача гап ёки кечаги гап сўздан дадангизни хабари йўқмиди, ўзингизча қарор қилганмидиз?
- Шундай десам ҳам бўлади ака,  кеча айтгандим-ку, тўй қилдик, харажатлар  кўп бўлди, бир икки сўм қарз ҳам кўтаргандик, дадам бироз сиқилиб қолгандилар, шу йўсинда ёрдам бергим келгандида дадамга!
- Ижарани оширибми?
- Ҳа шундай қилиб.
- Хўш нега энди бир кечада ўзгариб қайтдингиз унда?
- Ака кеча ғалати иш бўлди, ўзи шуни айтмоқчи эдим сизга, сиз билан гаплашиб уйга қайтдим, йўл-йўлакай икки учта ўртоғимга телефон қилиб дўкон бўшаганлигини, ижарага оламан деб юрганларга эълон қилиб юборишларини айтдим.
- Хўш.
- Кейин уйга бордим, вазиятни тушинтириш мақсадида тўғри дадамнинг олдиларига кирдим.
Кайфиятлари йўқ, келганимни  кўришлари билан, "Кимнидир кўнглини оғритдингми?"  деб қолди.
Хаёлимга дарҳол сиз келдингиз, лекин дадамнинг важоҳатидан қўрқиб, "йўқ дада" дедим.
- Кийимларингни алиштириб, қўйхонага бор! - деди.
Овози ҳам қўрқинчли, бу қадар асабий холатда дадамни камдан-кам кўрганим учунми, хайрон бўлдим.
Хабариз бўлса керак, дадам "бекор ўтирмай" дея, доимий равишда беш олтита қўчқор боқади, бир йилча емлаб, қассобларга гўштини тортиб беради. Тўй арафасида бошқа қўйлар сотилиб, иккита энг зўрини олиб қолганди.
"Ем бериш керакмикан, хали вақтли-ку!" қайта сўрагани ҳам ўзимда куч топа олмадим. Кийимларни алиштириб, қўйхонага ўтдим, мендан аввалроқ борган дадам бир сўкиниб, бир тавба қилиб, катта қопга нимадир солаётган экан.
- Энг яхшилари эди-я, эссиз, эссиз, тўйда сотганимда ҳаммасини сотсам бўлмасмиди, қайсидир ишимиз Худога ёқмади-да! Бўлмаса ўз-ўзидан соппа-соғ қўйлар... Дадам бу сўзларни гапираётган вақтда мен яқинлашиб бўлган эдим. Не кўз билан кўрайки, хар иккала қўй ҳам харом ўлиб ётган эди.
Қўрқув ва хаёжондан дир-дир титраб кетдим. Тавба қилдим. Гунох иш қилиб қўйганимни тушиндим. Эртароқ сизга айтмоқчи эдим, лекин имкони бўлмади, кечга қадар дадам билан бирга ўша харом ўлган қўйларни шахар ташқарисига олиб чиқиб кўмиш билан овора бўлдик. Дадам тинмай сўкинмоқда.
Дадамнинг "Қайсидир гунохимиз учун Худо бизни шу тариқа жазолади" дейишларини эшитиб, уларга мен сизга қилган адолатсизлигимни айта олмадим. Билганларида менга жуда қаттиқ тегарди.
- Ака сиздан илтимос, кечаги гапларни унутинг! Дадам билмасинлар! Илтимос шу ерда қолиб ишланг, бошқатдан янги шартнома қиламиз, сиз айтган қийматда бўлади. Илтимос сиздан!


Воқеа хаётий! Шу кунларда бўлиб ўтган.
Оллох ризқни ўз бандаларига шундай тақсимлаб берганки, ҳеч қачон ошиғини ололмайсиз! Бунга яна бир бор амин бўлдим.

Иқбол Юсуф.
13.06.2015 йил.

Йўл-йўлакай

— Ота-онам нима деса шу! —деганди.

Бугун истироҳат боғида кўрдим, бир бегона йигит билан қучоқлашиб ўтирибди.

****

Янги Ласетти олибди. Ҳеч қаерда ишламайди.

Кейин билдим, аёли икки йил деганда Россия сафаридан қайтибди.

***

(Аёл киши номидан)

Манзилга етиб қўлига пул тутсам олмади, таксист эмасмиш. Хурсанд бўлиб "раҳмат" десам, телефон рақамимни сўради.

***

Бир сафда туриб Жумъа намозини ўқиган йигит билан автобусда бирга қайтдик, у пиво сотадиган жойда тушиб қолди. Ўша ерда ишларкан.

***

Овқатландим.

— Тўққиз минг! — деди.

Атайдан ўн минг бердим. Икки марта санаб кўриб "тўғри" деди. Индамай кетдим.

"Инсон аввал ўзини ислох қилиш керак" деган тушунчанинг тагига етгандек бўлдим.

***

— Даданг дам олиш куни ҳам уйда ўтирмайди, — деб арз қилгандек бўлди аёлим, олти ёшли ўғлимга.

— Ахир дадам пул олиб келадилар-ку! — деб, жавоб қилди ўғлим.

Баъзида ёш боланинг фаҳми етган нарсаларга катталарники ожизлик қилиб қоларкан.

***

Тўртта одамдан ҳар ой 100 доллардан ижара ҳаққи олар эдим. Бозордаги бошқа нарсаларнинг олди-сотдисидан долларнинг курси катта фарқ билан ошиб кетаётганлигини ўйлаб, ижара нархини маълум қийматга эга "сўм"га алиштирдим. Ижарачилар мендан миннатдор бўлди.

Кўп вақт ўтмади. Бир йил аввал савдо ишларимни юргизиш учун долларда қарз берган қадрдоним қарзни ўша вақтда амалда бўлган сўмдаги қийматда қайтаришимни айтди.

Қайтар дунё! Шукр!

Иқбол Юсуф

08.06.2015 йил

Тушкунликнинг ажойиб ечими

Ишимдаги хафагарчилик!

Оиладаги тушунмовчилик!

Кундалик ташвишлар!

Қисқаси, хаёт синовларидан безиб, уларни ўйлаб ярим кечга қадар ухлай олмадим, тонгга яқин кўзим илинибди. Уйқу кам бўлганлиги сабаб, эрталаб базўр ўрнимдан турдим. Яна ўша ташвишлар, яна ўша муаммолар миямда чарх ура бошлади. Ойнага қарадим, юзимни синиқлигини кўрган одам "ухлаб дам олган киши" демайди. Ойнадаги ўз аксимга бир муддат тикилиб туриб, миямга келган фикрдан хурсанд бўлиб кетдим. Телефонимни ўчирдимда, ҳеч кимга ҳеч нима демасдан, (хатто аёлимга ҳам), тўғри қишлоққа жўнадим. Қишлоқ гузаридаги қассобхонадан бир кило қўй  гўштининг юмшоқ жойидан олиб, ёнига икки дона иссиқ нон ҳам олдим.  Шўрвани қозонга ташлаб, кечгача онажоним билан ёнбошлаганча мириқиб суҳбатлашдим. Чақалоқлик давримдан бошлаб то уйлангунимгача бўлган кунларни ёдга олдик. Уйга қайтиш олдидан ота-онамнинг узундан узун дуоларини олдим. Кеч тушгач яхши кайфият билан уйга қайтдим!

Эртасига  кўтаринки кайфият билан уйғондим. Кун бўйи йиғилиб ётган ишларимни ўзгача иштиёқ билан бажардим. Ҳамма муаммоларим бартараф қилингач, ичимда "доимо ота-оналаримиз соғ бўлишсин" деб ният қилдим.

Дунёдаги жамики ота-оналар, дунё тургунча туришсин!

Иқбол Юсуф.